Adieu Chris Marker

Zondag, op de dag van zijn 91ste verjaardag overleed Chris Marker (1921-2012), een van de meest markante en meest mysterieuze filmmakers/beeldenstormers uit de Franse cinema wiens invloed uitdeint van de cineasten Jean-Luc Godard en Terry Gilliam tot David Bowie. Schrijver, dichter en essayist, militant, beeldenknutselaar en wereldreiziger… Chris Marker – echte naam is Christian Bouche Villeneuve, adres onbekend – is het allemaal, al is het wel zo dat hij de belangrijkste maker van ‘cinematografische essays’ mag worden genoemd.
Chris Marker studeerde filosofie, legde examen af op de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, sloot sluit zich bij het verzet en vervoegde kort nadien het …Amerikaanse leger als valschermspringer. Na de oorlog werkte hij als cultuurfunctionaris voor Travail et Culture, reisde in opdracht van de Unesco naar Mexico, de VS en Canada en publiceerde zijn eerste gedichten. In 1950 verscheen zijn eerste roman Le Coeur Net. Hij schreef voor het progressieve tijdschrift Esprit en eveneens voor het pas begonnen filmblad Cahiers du Cinéma. Zijn eerste film, Olympia 52, dateert van 1950. Samen met Alain Resnais realiseerde hij in 1952 Les Statues meurent aussi realiseren, dat door de censuur zal worden aangepakt. Zijn filmcarrière zou in 1956 definitief starten.

Sinds jaar en dag exploreerde Marker tijd, plaats en herinnering. En sloeg hij al snel de weg van de nieuwe media in. Met zijn politiek geëngageerd collectief SLON - met zetel in België om de gaullistische censuur te vermijden - pionierde hij begin de jaren ’70 al met video.

Chris Marker weigerde zich te laten fotograferen - als kattenliefhebber prijkte er dan vaak een foto van een poes als identiteit - en ook interviews stond hij niet toe. De kortfilm La jetée (1962), een fotoroman die Terry Gilliam tot Twelve Monkeys zou inspireren, is zijn bekendste werk. Voorts zijn er onder meer nog: Le joli mai (1962), een cinéma vérité-reportage met reacties van Parijzenaars op de Algerijnse oorlog, de in Oberhausen bekroonde kortfilm over Japan Mystère Koumiko en het documentaire epos over mei ’68 Le fond de l’air est rouge (1977).

In al deze films deed Marker meer, veel meer dan louter registreren van al dan niet recente en/of historische gebeurtenissen. Hij linkte archiefmateriaal en documentaire beelden met fictieve thema’s en allerlei intellectuele en filosofische bespiegelingen. Deze essayistische aanpak resulteerde in 1982 in de knappe ‘klassieke’ documentaire Sans soleil. Daarin reist een fictieve cameraman de hele wereld af. Wonderlijke beelden van mensen en dieren, van Japan, Guinee-Bissau tot Amerika, becommentarieert de cameraman in filosofisch getinte brieven aan zijn vriendin in Frankrijk.

In Het Laatste Nieuws (2 febr. 1968) omschreef André Vandenbunder Chris Marker als een denker, als een moderne Socrates: “Filmen is voor Chris Marker geen beroep maar een manier om zichzelf te worden en zich uit te drukken. De camera zit hem even natuurlijk tussen de handen dan de pen tussen de vingers. (…) Chris Marker is voor mij de eerste intellectueel voor wie het denken vanzelfsprekend een filmische dimensie heeft”.

Geschreven door FREDDY SARTOR
 
onomatopee