Afrika Filmfestival: een geslaagd openingsweekend

Met meer dan 700 toeschouwers voor de openingsfilm, de nog niet in België gedistribueerde Ethiopische film LAMB van Yared Zeleke, in aanwezigheid van een van de actrices, is het Afrika Filmfestival (AFF) het voorbije weekend bijzonder succesvol gestart. Tot 26 maart kan in Leuven – en nadien op talloze andere locaties – genoten worden van een rijk aanbod films en andere culturele activiteiten uit het Afrikaanse continent.

Na 'Difret' van Zeresenay Mehari vorig jaar mocht LAMB (foto) van landgenoot Yared Zeleke een meer dan waardig vervolg breien aan wat stilaan een traditie lijkt te gaan worden. Telkens Ethiopië boven dus. Twee totaal verschillende films, zowel wat structuur als lezing betreft, met als gemeenschappelijk kenmerk: de eeuwenoude tradities - in de kantlijn dan nog – tegenover de toekomst van de huidige generaties die voor zichzelf opkomen om hun rechten af  te dwingen.

In LAMB stopt het tienerpersonage bijvoorbeeld voedsel in de mond van zijn vader, een manier om zijn genegenheid voor zijn ouder te tonen. Een ander voorbeeld is het Sint Michaelsvuur, een feest waarbij men blootsvoets over gloeiende kolen loopt dat in de oude paganistische traditie wortelt. Het lam waar de titel van de film naar verwijst is zowel de beste vriend van Ephraïm, als een symbool voor de onschuldige jongen. Net zoals zijn vader zijn zoon achterlaat bij een oom – zijn moeder is al eerder gestorven door de droogte die de regio teistert – , zoekt de tiener namelijk een hoeder (herder) voor het dier, om op die manier het beest voor de dood te behoeden. Dat zijn eenvoudig te ontdekken ijkpunten in de vertelling. Net zoals de familie van de oom de jongen wel onderdak biedt maar amper genegenheid (of het zou van de grootmoeder moeten komen), een frequent voorkomend sprookjesmotief. Er is echter nog meer want de kleren van de familie waar de jongen terecht komt verschilt erg van de zijne, is traditioneler, waarmee subtiel het klassenverschil wordt aangetoond. Tevens heersen – in letterlijke zin bijna – er andere normen; binnenskamers delen de vrouwen de lakens uit, buitenshuis is de wil van de oom wet. Dat zorgt voor vreemde situaties, net omdat Ephraïm, na de dood van zijn moeder, de huiselijke taken op zich heeft genomen en uitstekend kan koken, traditioneel de taak van de vrouwen terwijl de mannen op de velden werken maar daar heeft de jongen dan weer geen ervaring mee.

Een andere verhaallijn die niet mag worden verwaarloosd is die van zijn nichtje, een meisje dat studeert, mondig wordt en revolteert, wat haar ten slotte doet vertrekken naar Addis Abeba, de hoofdstad. Heerlijk ook zijn de tijdsaanduidingen want geen kalender maar de natuur zelf maakt de evolutie duidelijk. Het groen in het begin en de modderige velden maken stilaan plaats voor rossige weilanden en grijze landschappen die – verkoold zo lijkt het bijna – naar regen snakken.

Op 16 maart wordt LAMB nog vertoond in Bozar in Brussel, in aanwezigheid van de regisseur, en op 29 maart in het Filmhuis in Mechelen.

Het belang van de natuur, de architectuur van de schepper zeg maar, speelt een niet onbelangrijke rol in THE ENDLESS RIVER van Zuid-Afrikaan Oliver Beauty Hermanus. Men waant zich ergens tussen Arizona en Colorado; ook de begingeneriek doet er alles aan om de toeschouwer te doen geloven dat hij naar een western kijkt. Dat klopt gedeeltelijk, want ruig is de film in elk geval - hoewel het driedelige verhaal zich afspeelt in het westen van Zuid-Afrika. Met als resultaat een cocktail van angst, afgrijzen, machteloosheid, woede en wraak, doorspekt met corruptie en met een romance.

Een romance is niet echt aan de orde, solidariteit, vriendschap en corruptie des te meer in MUCH LOVED van Nabil Ayouch die met zijn vorige films ook al tegen de schenen van de Marokkaanse autoriteiten schopte. Weer neemt hij geen blad voor de mond wat de film op een vertoningsverbod van het Marokkaanse ministerie van Communicatie te staan. Hoewel het onderwerp er zich uitstekend toe leent – het weinig benijdenswaardige lot van een handvol prostituees in Marrakesh - is MUCH LOVED vooral een kleurrijke vrouwenkroniek. De vrouwen moeten geld verdienen omdat ze het thuis niet al breed hebben. En zij die mee profiteren van de verdiensten, de mannen, tonen meer misprijzen dan dankbaarheid. Toch verdienen de vrouwen gaandeweg meer en meer respect van de kijker, wat niet van hun klanten kan worden gezegd. Het beetje genegenheid vinden de vrouwen bij elkaar, vermits de maatschappij hen uitspuwt, hoewel de 'vriendinnen voor een nacht' ook een sociale taak vervullen.

Het AFF blinkt eveneens uit in het organiseren van boeiende discussiefora. Raoul Pecks' Lumumba - het icoon van de dekolonisatie, Lumumba, groeide uit tot een boegbeeld van de (Afrikaanse) ontvoogdingsstrijd – was het uitgangspunt voor een geanimeerd gesprek. Meestal worden beelden uit Afrika gebruikt als een soort van propaganda voor het feit dat het vroeger, tijdens het koloniaal bewind, zoveel beter was en dat na de onafhankelijkheid alles is verloederd. Tijdens de viering van 50 jaar eigen bestuur in Zaïre in 2010 kwam zelfs VRT-oorlogscorrespondent Rudi Vranckx niet verder dan dat en dat men maar naar de Nederlandse televisie moest kijken om een ander beeld te krijgen. Niet één maar een 50-tal documentaires werden toen daarop vertoond. Dat soort van stiefmoederlijke behandeling van een voormalige kolonie is nefast. Een lange strijd wordt het, als je weet dat in Engeland ongeveer de helft van de bevolking nog altijd van mening is dat 'the British empire' een goede zaak was. Beeldvorming veranderen is echter niet eenvoudig maar willen de Afrikanen dat zelf wel? Wanneer men je lang genoeg in een bepaald hokje stopt, ga je gewoon aannemen dat het zo hoort en verlies je je identiteit. De beeldvorming van de Afrikaan en het daaraan gelinkte exotische toerisme gaan dan ook hand in hand. Zo worden bijvoorbeeld de Keniaanse Masai, ooit geduchte krijgers, vandaag opgevoerd als bewakers van de comfortabele hutjes waar toeristen onderdak krijgen. Die toeristen zijn op zoek naar het wilde, het 'onbeschaafd' gebleven Afrika, wat intussen natuurlijk geschiedenis is en bijna nergens meer te vinden.

Zeer leerzaam allemaal, maar toch even dit: in de beginselverklaring van het festival staat duidelijk dat een platform moet komen om de Afrikanen zelf aan het woord te laten. Spijtig dus dat bijgevolg 80 % van de panelleden blank was. De vraag is bijgevolg of dat aanstaande woensdag bij de conferentie over 'blackbodyrevolt' ook het geval zal zijn?

Geschreven door ZENO CORNELIS