Afrika Filmfestival Leuven: succesrijk openingsweekend

“Film is een krachtig medium om de rijkdom van een cultuur te vertalen” aldus een van de sprekers op de openingsavond van de 20ste editie van het Afrika Filmfestival in Leuven (AFF). De drie sprekers onder wie uiteraard ook mede stichter-bezieler Guido Convents waren vrij geëmotioneerd want wat een jubileumuitgave had moeten worden is door het onverwachte overlijden de voorbije zomer van Guido Huysmans een soort van hommage aan deze gedreven bezieler geworden. Niet minder dan 700 kijklustigen mocht AFF vrijdagavond verwelkomen voor de openingsfilm DIFRET (foto), het merendeel van hen, onder wie ondergetekende, niet eens officieel genodigden. De aanvang van de viering van het vierde lustrum had echter al vroeger die dag plaats gevonden.

Op de Afro fotografieconferentie waren niet alleen vakbekwame sprekers uitgenodigd, het bleek ook nog eens een boeiende zit, want indien iemand een foto neemt van een persoon, dan is die toch iets afgepakt. Dat hoeven niet meteen politiek geladen foto's te zijn, toch zal er altijd een onderscheid blijven tussen foto's over en foto's van Afrikanen, een cruciaal onderscheid nog het best te vertalen als het verschil tussen exotiek en het dagdagelijkse. Die exotiek had tot doel te dehumaniseren – Afrikanen zien als als een soort van onderontwikkelde dieren – om hen zo makkelijker te kunnen onderdrukken. Amateurfotografie van Afrikanen ging helaas verloren, familiefoto's worden nergens benut en pas na de onafhankelijkheid kan er sprake zijn van persoonlijke inbreng. De kleren verwester(d)en, bierflesjes illustreren ongebonden sociale commentaar en de onderwerpen worden creatiever en veelzijdiger. Toch blijft het nog lang een exclusieve mannenwereld en zijn er bijna geen foto's van politiek geladen onderwerpen, zoals de onafhankelijkheidsstrijd. De camera blijft nu eenmaal een sterk politiek wapen.

In film is dat niet anders, neem bijvoorbeeld de openingsfilm. Het uit Ethiopië afkomstige DIFRET van de cineaste Zeresenay Berliane Mehari was al meteen een schot in de roos. In dat land is het namelijk traditie om bruiden te kidnappen, een praktijk die hier bij ons nauwelijks enkele generaties geleden ook bestond. In het uitgekiende gerechtsdrama wordt de verkrachting, die volgt op de ontvoering, niet uitgemolken doch alleen maar even gesuggereerd. De klemtoon ligt immers bij de strijd voor emancipatie en ontvoogding van de Afrikaanse vrouw. Met andere woorden de clash tussen eeuwenoude traditie en de wet. Voor de rechtbank komt het uiteindelijk tot een oordeel. Maar voor de familie van het 14-jarige meisje is het bang afwachten want... ze hebben nog een dochter. De narratieve structuur ondersteunt voluit de dramatiek die trapsgewijs tot een climax uitgroeit. Een pittig werkstuk van Zeresenay Berliane Mehari, die met AFRICA UNITE (2008) een documentaire over Bob Marley al hoge ogen wist te gooien. DIFRET komt in de zomermaanden uit in de betere Belgische bioscoop.

Tijdens de weekends wordt in M – museum in Leuven dieper gegraven in de Afrikaanse film. Dat leverde dat op 22 maart het bijzondere THE ART OF AMA ATA AIDOO op, een document over een van de belangrijkste vrouwelijke Afrikaanse schrijfsters, die baanbrekend werk verrichte op het vlak van emancipatie en het gevecht tegen slavernij. Als jong meisje gefascineerd door een paar roze schoenen - die verdiend werden met het schrijven van een kortverhaal, dat in een krant werd gepubliceerd - tot ze 70 jaar later in een levensbeschouwelijke bui zich laat ontvallen dat bij het volwassen worden de stem van de man breekt en die van de vrouw krachtiger wordt, volgt Yaba Badoe deze feministe. Een sterk onderbouwd documentaire waar zowel vergeelde foto's als found footage de voorgelezen stukjes uit de gepubliceerde verhalen illustreert.

Filmmagie : Waarom wou je deze docu maken ?
Yaba Badoe : Zelf schrijfster zijnde wou ik een serie maken over Afrikaanse schrijfsters. Het vinden van fondsen voor een dergelijk project is evenwel niet eenvoudig. En dus besloten we om er één iemand uit te pikken en dat werd dan Ama Ata Aidoo. Haar werk is zo vooruitstrevend dat het logisch leek om haar te vragen. Gelukkig stemde ze toe.

Filmmagie : Heeft ze de film zelf al gezien, het is nogal een neutraal portret en vermoedelijk was ze niet over alles even opgetogen ?
Yaba Badoe : Het kostte wel wat overtuigingskracht om haar duidelijk te maken dat het niet haar film was, maar mijn project over haar. Ze was ruimdenkend genoeg om dat zelf ook te beseffen.

Filmmagie : Je had het al over de fondsen, hoe financierde je de film?
Yaba Badoe : Het African Women's Development Fund was de belsngrijkste sponsor. Ze ondersteunden eerst ons deel dat in Ghana gefilmd werd en nadien de reis naar Santa Barabara University in Californië en voor het overige was het hoofdzakelijk crowdfunding. Daarom is de generiek ook zo lang.

Filmmagie : Waarom is het van belang om het verhaal van Ama Ata Aidoo te vertellen ?
Yaba Badoe : Zij leeft nog en is meer dan een stukje Ghanese geschiedenis uit een ver verleden. (krachtig) Het was deel van het basisopzet, levende pioniers voor het voetlicht brengen en hun leven behandelen.

Filmmagie : Wat betekent feminisme voor jezelf ?
Yaba Badoe : Meer dan de helft van de wereldbevolking zijn vrouwen, is het bijgevolg niet wenselijk... nee noodzakelijk, om naar hun stem te luisteren ? Zeker wanneer het een creatieve stem is zoals die van haar bijvoorbeeld.

Geschreven door ZENO CORNELIS
 
onomatopee