Berlinale 2019: overwegend bewolkt, weinig sterren

De 69ste Berlinale wordt de laatste van festivaldirecteur Dieter Kosslick, die de stok doorgeeft aan de Italiaan Carlo Chatrian, artistiek directeur van het festival van Locarno. De beperkte aanwezigheid van bekende namen in de competitie zal de discussie over welke richting de Berlinale zal inslaan niet doen verstommen.

Aan het hoofd van een jury met evenveel mannen als vrouwen staat wel een ster: Juliette Binoche. Zij weet zich gesteund door haar Duitse vakgenote Sandra Hüller (Toni Erdmann), de Britse producent Trudie Styler (The Kindergarten Teacher, American Honey), de Chileense regisseur van Una mujer fantástica Sebastián Lelio en twee Amerikanen: filmcriticus Justin Chang en MoMA-curator Rajendra Roy. Die laatste werd trouwens ook genoemd in de lange zoektocht naar een geschikte opvolger voor Kosslick. Uiteindelijk werd het dus Chatrian, die in duo zal werken met de nieuwe ‘managing director’, de Nederlandse producent Mariette Rissenbeek. Vanuit Locarno, waar Chatrian sinds 2013 aan de slag was, brengt hij een meer cinefiele reputatie met zich mee dan Kosslick.

Nog onbemind

In het jaar waarin een door de Deutsche Kinemathek samengestelde retrospectieve focust op vrouwelijke Duitse cineasten uit de periode 1968-1999 en Charlotte Rampling een ere-Gouden Beer ontvangt, echoot het man-vrouwevenwicht in de jury ook in de hoofdcompetitie. Bij zeven van de zeventien films zat een vrouw in de regiestoel. Over het hele festival zou dat 191 op 400 zijn.

Openingsfilm is THE KINDNESS OF STRANGERS van de Deense Lone Scherfig. Haar film wordt aangekondigd als "een hedendaags sprookje over liefde, hoop en opnieuw beginnen tegen de achtergrond van penibele sociale omstandigheden". Uit die beschrijving blijkt (nog) niet de donkere humor die in haar Wilbur Wants to Kill Himself (2002) de dweperige romantiek countert.

De meest gereputeerde onder de vrouwelijke cineasten in competitie is zonder twijfel Agnieszka Holland, die na Pokot (Spoor) uit 2017 opnieuw naar de Gouden Beer dingt met MR. JONES. Het titelpersonage is de Welshe journalist Gareth Jones, die verslag uitbrengt over de door het Sovjetregime georganiseerde hongersnood in de jaren 30. Een andere favoriet van de Berlinale is Isabel Coixet, vorig jaar nog te gast met het tamelijk tamme The Bookshop. Haar ELISA Y MARCELA, het biografische relaas van twee vrouwen die begin 20ste eeuw willen trouwen in Spanje, is de eerste Netflixfilm die de hoofdcompetitie van de Berlinale haalt.

De andere vrouwelijke cineasten, allemaal Europeanen, hebben nog niet kunnen doorbreken. De Duitse Nora Fingscheidt maakt met SYSTEMSPRENGER haar fictiedebuut. Haar landgenoot Angela Schanelec (ICH WAR ZUHAUSE, ABER) en de Oostenrijkse Marie Kreutzer (DER BODEN UNTER DEN FÜßEN) passeerden al met enkele films in Berlijnse nevencompetities. De internationale coproductie met Belgische inbreng GOD EXISTS, HER NAME IS PETRUNYA doet een satirische insteek vermoeden. De Macedonische filmmaker Teona Strugar Mitevska werkte samen met de Belgische DoP Virginie Saint Martin.

Nieuwe en oude namen

Ook bij de mannelijke cineasten zijn de werkelijk grote namen eerder schaars; die ‘kiezen’ voor de festivals van Cannes en Venetië. Seriemoordenaarsportret DER GOLDENE HANDSCHUH betekent de terugkeer naar Berlijn voor Fatih Akin nadat hij in 2004 de Gouden Beer won met Gegen die Wand, een kopstoot van een film die hij sindsdien niet meer heeft kunnen evenaren. Met ÖNDÖG van Mongoliër Wang Quan’an dingt nog een voormalige winnaar opnieuw mee naar de hoofdprijs. Dat geldt uiteraard ook voor Zhang Yimou, die in 1988 de Gouden Beer won met Het rode korenveld. Kort na Shadow, zijn spektakelrijke samoeraifilm met culminerende complotten die vorige zomer in première ging in Venetië en in de Lage Landen niet verder kwam dan een festivalvertoning op IFFR, kondigt ONE SECOND zich opnieuw aan als een historisch verhaal (tijdens de Culturele Revolutie), maar op een kleinere schaal dan Shadow en blockbuster The Great Wall. De oosterse aanwezigheid wordt nog verder aangevuld met Wang Xiaoshuai (11 Flowers), die met SO LONG, MY SON ook vertrekt bij de Culturele Revolutie, maar dan in een familieverhaal dat naar het heden toe evolueert.

Op het raakvlak van het Nabije Oosten en Europa bevinden zich de Turk Emin Alper met zijn in het Anatolische gebergte gesitueerde A TALE OF THREE SISTERS (een Nederlandse coproductie) en vooral SYNONYMS van Nadav Lapid. Daarin zoekt een jonge Israëliër een nieuwe identiteit in Parijs.

Stilzwijgen doorbroken

Een van de bekendste namen in de hoofdcompetitie is François Ozon, wiens GRÂCE À DIEU zijn schaduw al heeft vooruitgeworpen: de op feiten gebaseerde film over kerkelijke doofpotoperaties rond kindermisbruik raakt aan rechtszaken die dit jaar in Frankrijk zullen plaatsvinden. De Franse bioscooprelease eind februari staat onder druk, maar eerst is er dus de wereldpremière in Berlijn.

In het geval van LA PARANZA DEI BAMBINI (Piranhas), over tienerbendes in Napels, is de auteur van het geadapteerde boek – Roberto Saviano, schrijver van Gomorra – bekender dan regisseur Claudio Giovannesi. Al haalde zijn film Fiore enkele jaren geleden wel de hoofdprijs op het Brusselse festival Cinéma Méditerannéen (zie hier).

De Noor Hans Petter Moland versierde wel al een Belgische bioscooprelease. Eind februari is er Cold Pursuit, een door hemzelf geregisseerde Engelstalige versie van zijn eigen Kraftidioten/In Order of Disappearance, waarmee hij in 2014 de Berlinalecompetitie haalde. Eerder schopte ook A Somewhat Gentle Man het tot in onze zalen, met een rol die Molands fetisjacteur Stellan Skarsgård op het lijf geschreven was. Diezelfde Skarsgård is nu in OUT STEALING HORSES opnieuw van de partij.

Tot slot is er nog RÉPERTOIRE DES VILLES DISPARUES van de Canadees Denis Côté, een fictiefilm van een scenarist-regisseur die even bedreven is in documentaires (Bestiaire) als speelfilms (Vic + Flo Saw a Bear). Wat ons er meteen aan doet denken dat er dit jaar geen documentaires in de running zijn voor een Gouden Beer. En dat op het festival dat van de Grote Drie (Berlijn, Cannes en Venetië) pionierde door zijn hoofdprijs toe te kennen aan Gianfranco Rosi’s vluchtelingendocumentaire Fuocoammare. Heeft de overwinning van het experimentele, deels documentaire filmessay Touch Me Not (deze maand te zien in België) voor een kater gezorgd? En zal de Gouden Beer dit jaar minder omstreden zijn?

Beeld: Zoe Kazan en Tahar Rahim in ‘The Kindness of Strangers’

Geschreven door BJORN GABRIELS