Berlinale: Chinese censuur en Duitse doodslag

Terwijl het terugtrekken uit de hoofdcompetitie van Zhang Yimou's ONE SECOND leidt tot speculaties over Chinese censuur, gaat vooral het Duitse moordenaarsportret DER GOLDENE HANDSCHUH over de lippen.

In een mededeling verklaarde het festival gisteren dat "door technische problemen in postproductie ONE SECOND van Zhang Yimou jammer genoeg niet vertoond kan worden in de competitie van de Berlinale. Daardoor zal de competitie in totaal bestaan uit 16 films". Yimou's film was aangekondigd als een ode aan cinema en zijn eerste meer persoonlijke film na enkele internationale blockbusters. Het verhaal speelt zich evenwel af tijdens de Culturele Revolutie, wat de vermoedens sterkt dat "technische problemen" een eufemisme is voor staatscensuur. In het programma zal Yimou's spektakelrijke martialartsfilm Hero (2002) de plek innemen van ONE SECOND.

Gisteren nog toonde de Berlinale in haar Panoramasectie THE SHADOW PLAY van Lou Ye, voorafgegaan door de zogenaamde Drakenzegel die wijst op een officiële goedkeuring van de Chinese overheid. Het in een complex web van flashbacks en schokkerige close-ups vertelde misdaadverhaal over moord en corruptie in China en Hongkong in de periode van economische opleving (1989-2015) heeft Ye meerdere jaren onderhandelen gekost. "Dit was het moeilijkste censuurproces dat ik ooit heb meegemaakt", verklaarde de cineast tijdens de persconferentie.

Over enkele dagen zal de competitiefilm SO LONG, MY SON van Wang Xiaoshuai in wereldpremière gaan. Ook die vertelt een verhaal dat verwijst naar de Culturele Revolutie, maar Xiaoshuai zou beschikken over alle nodige toelatingen en uitvoervisa's om de film te kunnen vertonen. Eerder tijdens het festival stelde Wang Quan’an al zijn Mongoolse liefdesverhaal ÖNDÖG voor, met prachtig gefotografeerde amoureuze ontmoetingen op weidse steppes en in donkere hutten, gelardeerd met humor en uiteenlopende muziekvormen van metal tot traditionele liederen.

Kort voor de start van de Berlinale Generation, gewijd aan jeugdfilms, werd nog een andere Chinese productie teruggetrokken. In BETTER DAYS zou Derek Kwok-cheung Tsang pijnlijke sociale en politieke omstandigheden aansnijden via de beslommeringen van een jonge studente, maar de film was volgens officiële bronnen niet tijdig klaar voor de filmkeuring.

Handschoen in de ring?
Fatih Akins terugkeer naar de Berlinale is gedrenkt in bloed en alcohol. Beduimelde naaktfoto's in een groezelig dakappartement waar het hoofdpersonage oude prostituees verkracht, vermoordt en in stukken snijdt, doen meteen de vraag rijzen op welke manier deze selectie past in het genderevenwicht en de slogan van deze festivaleditie ("Het persoonlijke is politiek").

Lang voor er maden in het avondeten van de Griekse onderburen vallen, is duidelijk dat DER GOLDENE HANDSCHUH afzichtelijkheid boven alles plaatst. Fritz Honka, een echt bestaande moordenaar in het Hamburg van de jaren 70, wordt neergezet als een kwijlende alcoholicus met een aartslelijke fysieke verschijning. De omgeving waarin hij zich voortsleept, is er al niet beter aan toe: in bars als Zum goldene Handschuh komt de onderlaag van de Duitse samenleving hun schijnbare nutteloosheid verdrinken, terwijl uit de jukebox melige schlagers klinken. Het tijdperk en de zorgvuldig opgeroepen sfeer herinneren aan R.W. Fassbinder, het gebrek aan medemenselijkheid en psychologish inzicht blokkeert echter elke verdere associatie. Akin doet geen enkele moeite om dader of slachtoffers meer persoonlijkheidskenmerken toe te dichten dan het absolute verlangen naar een volgende borrel.

In de hele film zijn twee ostentatief mooie, onschuldige personages te bespeuren: het Griekse, zwartharige buurmeisje van de moordenaar en een blonde scholier die af en toe opduikt in de Hamburgse tippelbuurt. Zij zullen een rol spelen in de finale ontmaskering van Fritz, maar meer dan passieve poppetjes worden ook zij niet.

Waar Lars von Triers gestileerde moordenaarsportret The House that Jack Built nog getuigde van een verwrongen artistieke visie, geeft Akin zich helemaal over aan een weerzinwekkende en vooral afschuwelijk eentonige pijnbank.

Beeld: Der goldene Handschuh

Geschreven door BJORN GABRIELS