Berlinale: mijn god!?

“God leeft en is een man”, kreeg het team van GOD EXISTS, HER NAME IS PETRUNYA te horen toen ze contact zochten met de orthodoxe Kerk in Macedonië om te kunnen filmen in een kerkgebouw. Verdere samenwerking bleek niet gewenst. François Ozon hield zijn GRÂCE À DIEU onder de radar en filmde slechts enkele buitenscènes in het conservatief-katholieke Lyon, waar zijn pedofiliedrama zich afspeelt.

Virulent antiklerikalisme vinden we niet bij Teona Strugar Mitevskas of François Ozon, wel de hoop instituten te hervormen en het debat in alle openheid te kunnen voeren. “Ik heb geen gerechtelijke film willen maken”, vertelde Ozon ons in Berlijn. “GRÂCE À DIEU neemt een menselijk standpunt in, waarbij we wel hopen een impact op de samenleving te kunnen hebben.” Dan klonk acteur Swann Arlaud, die in de film een van de actievoerende pedofilieslachtoffers speelt, heel wat stelliger: “Zelfs al wordt kardinaal Barbarin vrijgesproken, dan maakt GRÂCE À DIEU alsnog zijn proces!” Alleen al de filmtitel verhit de gemoederen in Frankrijk, want het is een bekende verwijzing naar een uitspraak van de kardinaal: “La majorité des faits, grâce à Dieu, sont prescrits.” (Het merendeel van de feiten zijn, goddank, verjaard.)

Toch is GRÂCE À DIEU verbazingwekkend gebalanceerd, gezien Ozons pittige amorele en moraliserende vertellingen uit het verleden. Steunend op de opvattingen van (progressieve en twijfelende) gelovigen en (strijdbare en gematigde) atheïsten presenteert hij de groei van La parole libérée, een Franse actiegroep die kindermisbruik onder de aandacht heeft gebracht. Alexandre (Melvil Poupaud) legt de eerste steen, François (Denis Ménochet) hangt het schandaal aan de grote klok met zijn communicatieve drive en Gilles (Swann Arlaud) zorgt voor het emotionele én gerechtelijke slotakkoord. Een voorlopig slot, want aan het einde vermeldt GRÂCE À DIEU netjes dat priester Bernard Preynat nog altijd niet schuldig is bevonden en dat ook de uitspraak in de zaak tegen kardinaal Barbarin nog moet volgen.

Ook stilistisch is GRÂCE À DIEU Ozons meest ingetogen film. De openingsscène waarin een geestelijke boven Lyon uittorent is zowat de strafste stilistische stellingname. Spiegelmotieven blijven bijvoorbeeld uit. Al kon Ozon het niet laten om in zijn narratieve structuur, waarin zoals bij Psycho een hoofdpersonage na 45 minuten uit beeld verdwijnt, een hitchcockiaanse verwijzing te bespeuren.

In de Macedonische competitiefilm GOD EXISTS, HER NAME IS PETRUNYA draait het ook om de strijd die een individu aanbindt tegen institutionele structuren. Al wijst de titel meteen al op een satirische ondertoon die het feitelijk en evenwichtig vertelde GRÂCE À DIEU niet heeft. Toch haalde ook het scenaristenduo Teona Strugar Mitevska en Elma Tataragic hun inspiratie uit een nieuwsfeit. In 2014 dook een jonge vrouw in een Macedonisch dorp een rivier in om het kruisbeeld op te duiken dat een geestelijke daar op Driekoningen in werpt. Traditiegetrouw is dat een mannenzaak en dus heerste er, tot in de media, verbolgenheid over de daad van de vrouw.

Regisseur-coscenarist Mitevska vond dat faits divers tekenend voor de Zeitgeist (“zo’n prachtig Duits woord!”) in de Balkan. In GOD EXISTS, HER NAME IS PETRUNYA gaat ze aan de haal met dat uitgangspunt om het door machismo gedomineerde leven aan de kaak te stellen. De duikster – indrukwekkende debutant Zorica Nusheva – is dertiger en heeft wel een universitair diploma geschiedenis maar geen job. Te lelijk, zo meent een seksistische baas van een naaiatelier bij wie ze solliciteert. Eerder vanuit verveling dan als een feministisch statement zwemt ze zich een weg naar het kruisbeeld, waarbij ze een groepje brullende alfamannetjes in blote bast te snel af is. In een nacht op het politiekantoor praten agenten, een journaliste en een geestelijke op haar in. Haar aanvankelijke naïviteit maakt plaats voor strijdbaarheid. Tussen kwinkslagen over de Macedonische cultuur ontwikkelt zich een liefdesverhaal dat finaal tot emancipatie leidt.

Met de focus op politiek en gender is GOD EXISTS, HER NAME IS PETRUNYA op zijn plaats op de Berlinale. “Laten we de discussie aangaan, provoceren en moedig zijn”, stelde een trefzekere Mitevska op de persconferentie. Kan ze die woorden later deze week herhalen bij de uitreiking van de prijzen?

Beeld: Grâce à Dieu

Geschreven door BJORN GABRIELS