BRFF: epiloog en interview met Icíar Bollaín

Het Filmfestival van Brussel is achter de rug en de prijzen zijn uitgedeeld. We geven graag nog een aantal tips mee, en delen ons interview met filmmaakster Icíar Bollaín. Haar film EL OLIVO (zie FM juli/augustus) ging in Belgische première op het filmfestival, en is vanaf 13 juli te zien in de zalen.

De aan- of afwezigheid van de vader zorgt in films anno 2016 voor een aparte vorm van autoriteit. Op de jongste editie van het BRFF waren daar enkele sprekende voorbeelden van te zien in drie films, waarvan twee geregisseerd door een vrouw. Na Chico (2001) maakte de Hongaarse Ibolya Fekete MOM AND OTHER LOONIES IN THE FAMILY. Daarin ontvouwt ze chronologisch een eeuw geschiedenis van haar land dankzij drie generaties vrouwen én mannen, die voor geborgenheid, de kost en een dosis redelijkheid moeten zorgen. De vrouwen koesteren de wens om te verhuizen naar betere oorden. Het verlangen naar welstand doet vergeten dat niets zo heerlijk smaakt als vruchten uit de eigen tuin. Natuurlijk is men in deze familiekroniek niet blind voor oorlogsgruwel, communistische onderdrukking of broze vrijheden die het kapitalisme aanbiedt. Stukjes found footage zijn mooi verwerkt in het geheel, dat een lust is voor het oog en doet hopen dat het niet opnieuw vijftien jaar zal duren vooraleer er een opvolger komt.

Uit Rusland komt de vreemdste van het drietal: THE STUDENT. Het vaderfiguur is afwezig en het hoofdpersonage – een tiener die gepest wordt – gaat op zoek naar een surrogaat. Zo komt hij terecht bij de Russisch Orthodoxe religie, in de ban dus van God de Vader. De jongen, Veniamin, leest en interpreteert elke tekst letterlijk, verbouwt zijn kamer en verwijdert alles wat hem kan hinderen om te mediteren. Aanvankelijk met succes zelfs, want de meisjes op school worden tijdens de zwemles verplicht hun bikini in te ruilen voor een zedig zwempak. 'All in the eye of the beholder' ontgaat de schooldirectie blijkbaar, maar niet de atheïstische biologielerares, die met “voor jou draait de zon ook om de aarde” de dolende jongen op zijn plaats zet. Kirill Serebrennikov baseerde THE STUDENT – “de leerling” zou een juistere titel zijn geweest – op 'Martelaar', een toneelstuk van Marius van Mayerberg. Niet alles wordt door Veniamin verkeerd geïnterpreteerd, zodat hij in zijn ijver ook zijn steentje bijdraagt aan de in de film geopperde rake maatschappijkritiek.

Ook aanwezig in de competitie: THE OLIVE TREE/EL OLIVO van de Spaanse Icíar Bollaín. Ze acteerde in Land and Freedom, de visie op de Spaanse burgeroorlog van Ken Loach en scenarioschrijver Paul Laverty, haar partner. De olijfboom in kwestie – een symbool voor aloude tradities en degelijkheid – wordt verkocht aan een Duitse bank, zeer tegen de zin van de grootvader en de kleindochter, die er alles aan doet om 'het monster' op het eigen landgoed te houden. De filmmaakster stond ons, met een mooi zuiders accent, graag te woord.

Filmmagie: Bij de begintitel heeft de I van EL OLIVO wortels, maar geen kruin of bladeren?

Icíar Bollaín: Het begon als een grapje van de man die de generiek zou maken, maar het beviel ons en dus hebben we het erin gelaten.

Maar geen kruin betekent ook geen vruchten...

I. Bollaín: Ieder zal wel een eigen interpretatie hebben aan dat beeld, maar onvruchtbaarheid is in geen geval de bedoeling geweest.

De openingsscène van de film is de grootvader die rustig tussen de olijfbomen wandelt. Dat wordt gemonteerd op beelden op een kippenkwekerij waar een drukte van belang heerst ...

I.Bollaín: De grootvader is verloren gelopen, hij dementeert en zijn kleindochter werkt in de kippenkwekerij, een familiebedrijf. De twee hebben een sterke band en zij zal hem dan ook terugvinden.

Waar komt het basisidee van de film vandaan?

I. Bollaín: Paul Laverty las het in de krant en was er zeer verbolgen over. Dat vormde de aanzet voor het scenario.

In feite een verhaal over traditie versus vooruitgang?

I. Bollaín: Die twee zouden geen tegenpolen mogen zijn. Onze historische en familiale wortels zijn van belang om te beseffen waar we vandaan komen en waar we vandaag aan toe zijn, maar zonder vooruitgang en evolutie gaat het ook niet. Alles moet kunnen groeien.

Alma, de kleindochter, is een vreemd figuur. Ze gooit bijvoorbeeld achteloos de dode kippen in een kruiwagen.

I. Bollaín: Die beesten zijn dood. Met de levende kuikens is ze erg lief.

Ze vraagt een man mee uit ...

I. Bollaín: Op emotioneel en seksueel vlak is ze vrijgevochten, ongeremd, zit ze in een aftastende, experimentele fase.

Ze rukt haar haren uit ...

I. Bollaín: Dat komt bij jongeren meer voor dan men denkt, het heeft te maken met de onmogelijkheid om emoties of gevoelens onder woorden te brengen. In dat geval is er een directe link met de verkochte olijfboom, waarvan ze (instinctief bijna) aanvoelt dat het niet correct is, alleen hoe kan ze dat vertellen aan haar familie?

Maar grootvader haalt haar wel uit de boom ...

I. Bollaín: Als volwassen man begrijpt hij dat zijn kinderen het geld goed kunnen gebruiken, ook al doet het hem veel pijn om er afstand van te doen. De rol van de grootvader wordt gespeeld door een niet-professionele man die in de buurt woonde. Het leek me verstandig om hem niet te veel vooraf neergeschreven dialogen door te spelen. Toen de bewuste scène werd opgenomen was hij erg terughoudend en toen we hem vroegen wat hij in een dergelijke situatie zou doen, antwoordde hij zonder nadenken: “Ik zou mijn geweer halen.” (lacht)

Hier wordt soms een boom geplant bij een geboorte, is het in Spanje dan een traditie om bij een sterfgeval een boom te planten?

I. Bollaín: Dat is zeker niet algemeen, veeleer uitzonderlijk, we zochten naar een mooi slot voor de film en de boom terughalen was om tal van redenen niet geloofwaardig, een ent kon wel.

Er zitten mooie one-liners in de film. Bijvoorbeeld “Koester wat je hebt, niet wat je verloor”.

I. Bollaín: Ja, en zo zijn er wel meer. Alma kan en wil niet zeggen dat het slechts een bevlieging van haar was en haar begeleiders veronderstellen veel, maar zeggen weinig. Het zijn truckers, die minder nood hebben aan een gesprek omdat ze veel tijd in hun eentje in de cabine vertoeven.

Een andere zin: "Hoe zou het leven er over 2000 jaar uitzien?" Hopelijk doen we het dan beter. Zullen we daarmee het interview besluiten?

I. Bollaín: Lijkt me een prima idee, ik heb het in de film namelijk ook gedaan. (lacht)

-&-

Hiermee eindigt de verslaggeving rond het Brussels Filmfestival. De verschenen artikels zijn:

De Palmares

BRFF halfweg: treurige humor in Baskenland

Volker Schlöndorff te gast op BRFF: interview

Vooruitblik: de Italiaanse Thelma & Louise, Volker Schlöndorff, en veel meer op het Brussels Filmfestival

(Foto: THE OLIVE TREE/EL OLIVO van Icíar Bollaín)

Geschreven door ZENO CORNELIS
 
onomatopee