Cannes 2019: hoed af voor Suleiman

De hele wereld is Palestina, verwijst Elia Suleiman naar het onophoudelijke Palestijns-Israëlische conflict. Geïnspireerd door Tati en Keaton vindt zijn competitiefilm IT MUST BE HEAVEN er toch humor in.

In 2002 won de Palestijnse regisseur Elia Suleiman de Juryprijs in Cannes voor zijn tweede film Divine Intervention. Meedingen naar een Oscar kon echter niet omdat Palestina geen natie is en dus geen film kan insturen.

Hany Abu-Assad, net als Suleiman geboren in Nazareth, is al twee keer in de Oscarrace gestapt, maar dan met zijn Nederlandse identiteit. Absurd, die Palestijnse kwestie? Inderdaad en dat is ook de reden waarom Elia Suleiman er in zijn films mee kan lachen, vooral dan in IT MUST BE HEAVEN, goed voor een Mention Spéciale in de hoofdcompetitie.

Twee komieken hebben duidelijk een stempel gedrukt op het werk van deze cineast: Buster Keaton en Jaques Tati. Van Keaton, ‘The Great Stone Face’, heeft Suleiman geleerd gedurende de hele film met een stoïcijnse uitdrukking op zijn gezicht rond te lopen met … een panamahoed op zijn hoofd die voor niemand afgaat. Van Tati herkennen we de zwijgzame, gesticulerende Monsieur Hulot, de onaangepaste slungel met zijn stille grapjes verborgen in scènes die bijna altijd zijn gefilmd in totaalshots. Le Figaro beschreef Suleimans vierde film dan ook als "Les Vacances de monsieur Suleiman”.

Slechts enkele woorden spreekt Suleiman in de film. Op de vraag van een zwarte New Yorkse taxichauffeur antwoordt hij: “I’m from Nazareth. I’m Palestinian”, omdat het land enkel bestaat als bijvoeglijk en niet als zelfstandig naamwoord. Voor de rest spreken de beelden voor zich, beginnend en eindigend in Palestina met daartussen een uitstapje naar Parijs en de Big Apple, waar de zwijgzame regisseur op zoek is naar geld voor een nieuwe film. "Niet Palestijns genoeg", is het antwoord dat hij gelaten moet aanhoren. Zelfs Gael Garcia Bernal, acteur, maar nu ook regisseur met Chicuarotes in Cannes, kan hem niet helpen.

De reeks tableauscènes die we tijdens Suleimans zoektocht gepresenteerd krijgen, zijn niet allemaal even grappig, absurd, burlesk of surrealistisch, maar triggerden zonder twijfel de meeste lachsalvo's tijdens de voorstelling. Hier een greep uit de allerbeste. Thuis in Nazareth ziet een verbaasde Suleiman van op zijn balkon een buurman citroenen stelen uit zijn boomgaard met als excuus: "Ik had nochtans aangebeld." In Parijs, nog met een intacte Notre-Dame, zijn de straten troosteloos verlaten, buiten enkele legertanks op weg naar de militaire parade van de nationale feestdag. Politieagenten op Segways bewegen in een sierlijke choreografie door de Parijse wijken, terwijl een patrouille van de medische hulpdienst een dakloze vraagt of hij in zijn zelf geïnstalleerde straatbed wel goed geslapen heeft en zo vriendelijk wil zijn te kiezen uit een driegangenmenu. Op de metro zijn ze lang niet zo vriendelijk; een uitgebreid getatoeëerde punker (Grégoire Colin) werkt zijn woede uit op een bierblikje. De enige scène waarin er bij Suleiman een glimlachje afkan, is die waarin een vogeltje telkens opnieuw het computertoetsenbord van de cineast nadert en met zachte hand wordt weggewuifd. Een metafoor voor Israëls voortdurende bemoeienis? Men is nogal vlug geneigd bepaalde scènes politiek te interpreteren, zoals de slapstickachtervolging waarin New Yorkse politieagenten een vrouw met engelenvleugels en een Palestijnse vlag op haar lichaam achterna rennen. Of de tarotlezer die de toekomst van Palestina tevergeefs tracht te voorspellen? En in de supermarkt draagt zowat iedereen, ook de kinderen, een wapen in de gordel.

Het aanslepende Arabisch-Israëlische conflict is een soapopera geworden, zo wanhopig tragisch dat de Palestijnen er komedies over zijn gaan maken: zie ook Sameh Zoabi's Tel Aviv on Fire (2018), waarin de commandant van een Israëlisch checkpoint begint mee te schrijven aan een Palestijnse soap om indruk te maken op zijn echtgenote. "De wereld is een microkosmos van Palestina," vertelde Suleiman in een interview. “De hele wereld is gepalistineerd en zeker de natuur.” Valt daar nog wel mee te lachen?

Voor meer verslaggeving uit Cannes, zie filmmagie.be/nieuws.

Geschreven door KAREL DEBURCHGRAVE