Cannes 2019: vechten om niet te moeten vechten

Met A HIDDEN LIFE keert filmpoëet Terrence Malick na acht jaar terug naar Cannes, waar hij in 2011 de Gouden Palm won voor ‘The Tree of Life’.

Malicks tiende film vertelt het waargebeurde verhaal van de diepgelovige, Oostenrijkse landbouwer Franz Jägerstätter, die tijdens de Tweede Wereldoorlog als gewetensbezwaarde weigert de Hitlereed af te leggen. Dat is in de ogen van de nazi’s landverraad en verdient de doodstraf. Jägerstätter, die in 1938 al geprotesteerd had tegen de Anschluss, de Duitse annexatie van Oostenrijk in een Groot-Duitsland, werd in 2007 door de katholieke Kerk zaligverklaard. Malick focust echter enkel op het rurale aspect van het verhaal: zo worden boer Franz, zijn vrouw Fani en hun drie dochtertjes martelaars van het eerbare verzet van het Goede tegen de immoraliteit van het Kwade. Franz is de Christus in het idyllische Sankt Radegund tegenover de antichrist uit Triumph des Willens (1935), de film van Leni Riefenstahls waaruit A HIDDEN LIFE in het begin beelden ontleent. En ja, ook de man in Berchtesgaden aait blonde Arische kindjes.

Terwijl alle anderen in de film het lichaam van Franz proberen te redden door hem ervan te overtuigen dat zo'n eed maar een formaliteit is, louter woorden, begrijpt zijn echtgenote dat hij op de eerste plaats zijn ziel en integriteit wil vrijwaren. Een personage dat dus honderd procent past in de wereld van Terrence Malick.

Sinds The Tree of Life is de nu 76-jarige Amerikaanse filmmaker-filosoof wel bijzonder actief geweest met de twee erg persoonlijke, lyrische, introspectieve films To The Wonder (2012) en Knight of Cups (2015), die zijn autobiografische triptiek afsloten. In dat drieluik is het verhaal totaal ondergeschikt aan de stijl. De daarop volgende documentaire Voyage of Time (2016) is eigenlijk een filosofische extensie van de epiloog uit zijn The Tree Of Life: een lofzang op het ontstaan van de kosmos met in voice-over de stem van Cate Blanchett in gesprek met de oermoeder. Overweldigend, maar na Malicks drie vorige poëtische fabels een beetje te veel déjà vu. Dan was er Song to Song (2017), dat zich afspeelt tegen de achtergrond van de muziekscene in Texas.

Existentieel experiment

Wil Malick voor zijn definitieve retraite de mensheid nog snel trakteren op een flinke brok levenswijsheid? De eerste dertig jaar van zijn carrière maakte hij slechts vier films: Badlands (1973), Days of Heaven (1978), The Thin Red Line (1998) en The New World (2005). En dan nog met een ‘rustpauze’ van twintig jaar waarin hij het denken van Martin Heidegger heeft bestudeerd, een van de belangrijkste filosofen van de 20ste eeuw. In tegenstelling tot Franz Jägerstätter was Heidegger wel lid van de nazipartij en heeft hij daar nooit afstand van genomen.

Malicks debuut Badlands is de enige film waarin de regisseur een cameo heeft. Daarna was hij de J.D. Salinger van de film, nergens te bespeuren, zeker niet op de rode loper. Badlands is ook de enige film waarin het verhaal primeert. Alles wat volgt, wijkt steeds meer af van de klassieke narratologie. Met A HIDDEN LIFE keert hij in beperkte mate terug naar de meer toegankelijke vertelling, via een oorlogsverhaal zonder veldslagen of concentratiekampen maar geconcentreerd op de innerlijke strijd van één man, met metafysische en existentiële diepgang.

A HIDDEN LIFE is net als elke Malick film te herkennen aan drie kenmerken. Ten eerste worden dialogen die de plot horen voort te stuwen vervangen door voice-overs van de personages die vooral hun filosofische overtuiging uitdrukken. Ten tweede staat de mens centraal in de natuur met weidse landschappen en dieren en planten in talloze extreme close-ups. Ten slotte spelen zijn films zich meestal af in het verleden, met uitzondering van de recente To the Wonder, Knight of Cups en Song to Song. De vuistregel voor de cameraman is: “Elk shot dat visueel niet interessant is, wordt niet gebruikt.”

In Cannes was de doorgaans onzichtbare Amerikaanse grootmeester aanwezig bij de wereldpremière van zijn tiende film. Of hij ook te zien is op zijn filmsets? Wie kunnen we het nu beter vragen dan onze internationale Vlamingen Johan Leysen en Matthias Schoenaerts, die beiden een bijrol spelen in A HIDDEN LIFE.

Voor meer verslaggeving uit Cannes, zie filmmagie.be/nieuws.

Geschreven door KAREL DEBURCHGRAVE
 
onomatopee