Eigentijds en tijdloos: Transit op de Berlinale

Met vier ijzers in het vuur maakt de Duitse film kans op een Gouden Beer, zeker als daar TRANSIT van Christian Petzold tussen zit.

TRANSIT oogstte tijdens de persvoorstelling al handgeklap toen "opgedragen aan Harun Farocki" op het scherm verscheen, als eerbetoon aan Petzolds in 2014 overleden leermeester, vriend en coscenarist. Nog meer applaus volgde tijdens de door Talking Headssong 'Road to Nowhere' begeleide eindtitels. Tussen die twee momenten brengt de maker van Barbara en Phoenix een vluchtelingenverhaal dat de in de Tweede Wereldoorlog gesitueerde roman Transit (1944) van de Duitse auteur Anna Seghers in hedendaags Marseille laat plaatsvinden. De havenstad met haar fotogenieke straatjes en panden is het toneel voor een klopjacht van de oprukkende nazi's, die er weliswaar uitzien als huidige Franse politie-agenten. Georg, een rol van Franz Rogowski (net als Matteo Simoni een Shooting Star op deze Berlinale-editie), probeert de nodige documenten te verkrijgen om naar het buitenland te ontkomen. Een helpende hand aan een medevluchteling leidt tot een identiteitswissel waarmee hij hoopt te kunnen inschepen naar de vrijheid. Heel wat ontmoetingen onderweg, en de plotwendingen die deze met zich meebrengen, werpen hinderpalen op, maar ook kansen.

In zijn nieuwe historisch geïnspireerde film met (expliciet) hedendaagse relevantie heeft Petzold een intrigerend uitgangspunt te pakken. De zoektocht naar de juiste papieren, opgejaagd door onbarmhartige gezagsdragers en hun met wapens zwaaiende lakeien, is een vrij directe metafoor, verpakt in een web van amoureuze intriges en persoonsverwarring. Bovenal is TRANSIT echter een meeslepende vertelling over vertrekken, vergeten en elkaar vinden. Voor Georg presenteren zich een aantal "We'll always have Paris"-momenten à la Humphrey Bogart en Ingrid Bergman in Casablanca, maar die fragiele kansen om het eigen geluk op te offeren aan een hoger ideaal glippen hem steeds door de vingers. Alsof dat op dit kruispunt van allesverzengend verleden en brandende actualiteit niet mogelijk is. Zonder te verzanden in goedkoop universalisme of zich op te sluiten in actuele hoogdringendheid schetst Petzold momenten van hoopvol humanisme, in een wereld die even eigentijds als tijdloos is.

Volgende week dingen nog drie andere Duitse films naar een Gouden Beer: MEIN BRUDER HEISST ROBERT UND IST EIN IDIOT van Philip Gröning (Die Frau des Polizisten), 3 TAGE IN QUIBERON van Emily Atef en IN DEN GÄNGEN van Thomas Stuber.

Beeld: TRANSIT

Geschreven door BJORN GABRIELS