Festival Courtisane: meanderende afstand tot anderen

“Voor filmmakers zoals Wang Bing zijn esthetiek en ethiek hetzelfde”, zei de Franse filosoof Jacques Rancière op een druk bijgewoond interviewgesprek tijdens de 16de editie van het festival Courtisane in Gent. Tussen openingsfilm EL AUGE DEL HUMANO, Wang Bings nieuwe film KU QIAN en slotfilm INSIDE THE DISTANCE tastte Courtisane ook dit jaar weer de grenzen af tussen filmen, kijken, denken en handelen.

Het langspeeldebuut EL AUGE DEL HUMANO (The Human Surge) van de Argentijn Eduardo Williams sluit naadloos aan bij wat Rancière de dag na de opening van het festival vertelde over films met een drijvende, zwevende vorm zoals Kaili Blues (Gan Bi, 2015) die een enigma creëren, “niet alleen door hun glijdende camerabewegingen, maar door tijden met elkaar te mengen zonder tekens die op een onderscheid wijzen”.

EL AUGE DEL HUMANO paart observaties van jongeren – meestal jongens – die spelen, werken en zich met webcamseks bezighouden via verrassende connecties en beeldovergangen aan een bijna essayistische reflectie. Handelingen zoals rondhangen in en om een meertje, werken in een lokale fabriek of uitdagend seks simuleren voor een online publiek blijven altijd concreet, toebehorend aan een intrigerend individu, terwijl ze tezelfdertijd de leef- en werkomstandigheden van een hele generatie spiegelen. Williams verbindt ook verschillende plekken: Argentinië, Mozambique en de Filippijnen. Hij gaat mee op stap door de jungle of op straat en vindt zowel herkenning als vervreemding in de manieren waarop de jongeren omgaan met internet en mobiele telefonie. Zelfzeker én tastend zoekend is EL AUGE DEL HUMANO een prachtige verkenning van hedendaags documentair filmen.

De Chinees Wang Bing is een van de meest intrigerende documentaire filmmakers van de 21ste eeuw. Hij kiest in KU QIAN (Bitter Money) opnieuw voor de meanderende filmstijl van zijn veelgeprezen debuut Tiexi qu (West of the Tracks, 2002). Weliswaar in een veel kortere tijd – 2,5 in plaats van bijna 10 uur – volgt hij de verhalen van hedendaagse arbeiders in China, met aandacht voor hun uitbuiting en interne migratie. Zoals in zijn Tiexi qu zit Bing dicht op zijn personages, ook bij weinig flatterende momenten. In KU QIAN levert dat een scène met huiselijk geweld op, waarbij de vraag opduikt: Wanneer stoppen met filmen om in te grijpen?

Filosoof Rancière verwees in Gent naar Bings film Feng ai (Til madness do us part, 2013), waarin hij het labiele gedrag filmde van geesteszieken, politieke opposanten en criminelen in een gesloten instelling. “Door tijd aan hen te besteden vindt hij een soort performance in hun maniakale gedrag”, zei Rancière, “en verbindt hij de gebaren van gekken aan de gebaren van normale mensen.” Bings manier van werken houdt dan ook verband met wat Rancière terugvindt bij filmmakers zoals Abbas Kiarostami, Pedro Costa of Jean-Marie Straub en Danièle Huillet, namelijk “het vermogen van elk individu om een acteur te zijn”, of dat nu een arme Chinese arbeider, een Iraans jongetje of een Kaapverdische migrant in Lissabon is. Cineasten heersen daarbij niet als afstandelijke verlichte geesten over hun filmische creatie, want er is een “spanning tussen de wereld die de filmmaker oproept en de mensen die zichzelf willen uitdrukken”.

Ook de slotfilm van Courtisane INSIDE THE DISTANCE (Elias Grootaers) speelt met de spanning tussen filmmaker en geportretteerde, tussen de wil om te filmen, de aarzeling om vast te leggen en de gewaarwording in een film te zijn. De documentaire begint met een citaat van de Georgische filmmaker Otar Iosseliani, die stelt dat een film maken over een echt persoon een misdaad is, omdat je nooit recht kunt doen aan het leven. INSIDE THE DISTANCE schetst toch een fijnzinnig portret van de Armeense bokscoach Giorgi Shakhsuvarian, via een collage van homevideo’s en Grootaers’ zwart-witopnames van bokswedstrijden en -trainingen. Op een landkaart meet Shakhsuvarian de afstand tussen zijn thuisstad Tbilisi en zijn huidige woonplaats in België, op de kaart slechts een vuist groot. “Het hart is even groot als een vuist”, mijmert de lucide bokscoach. “Mijn hart is dus groot genoeg om de afstand te vullen.”

“Tegenwoordig is een gemeenschap niet zomaar vanzelfsprekend”, gaf Rancière aan, “ze moet gevormd worden door individuen die elkaar ontmoeten.” En dat is wat Courtisane en de daar vertoonde films mogelijk maken: ontmoeten.

Citaten Jacques Rancière: Festival Courtisane, 30 maart, ‘A conversation with Jacques Rancière’, gemodereerd door Stoffel Debuysere

Beeld: KU QIAN (Wang Bing)

Geschreven door BJORN GABRIELS
 
onomatopee