FIFF 2018: Meisjes die moeders worden

Alice, Sofia en Fortuna. Drie titelpersonages die present tekenden in competitiefilms op het Festival du Film Francophone de Namur. Drie jonge vrouwen ook van wie de aantrekkingskracht én vruchtbaarheid hen duur zijn komen te staan.

Een roodharige, brute Alice bleef moeilijk te vatten in het Roemeense ALICE T. van Radu Muntean, een van de bekendere namen op het festival en een van de hoofdfiguren van de Roemeense new wave. Alice schopt (al dan niet figuurlijk) tegen alle vrouwen en flirt met alle mannen. Haar hardheid wordt nog duidelijker in contrast met haar adoptiemoeder, die - eens ze Alice’ ongewenste tienerzwangerschap verneemt - gekwetst is (ze heeft zelf lang geprobeerd kinderen te krijgen), maar ook fier. Een gevoelige vrouw, door Alice ’s nachts betrapt op een huilbui in bed. Zelfs dan liegt en lacht haar puberdochter. Waarom een zo negatief beeld ophangen van een jongere? Radu Muntean wil ons doen nadenken over het effect dat verlaten worden kan hebben op een kind, in het geval van Alice eerst door haar biologische ouders en later ook door haar adoptievader. Alice probeert die dubbele afwijzing te vereffenen met bevestiging. Veel bevestiging. Het personage mag nog zo onhebbelijk zijn, Alice is bovenal een tragische figuur: de bevestiging die ze zoekt zal nooit voldoende zijn. Radu Muntean zegt zelf géén pessimistisch beeld te hebben willen schetsen van de (Roemeense) jeugd, maar een psychologisch portret van iemand op zoek naar een eigen identiteit. 

Eveneens jong, mooi en verschrikkelijk verloren is de haast metaforische figuur Fortuna in de gelijknamige film. Qua karakter kan de tegenstelling tot Alice uit Munteans film amper groter zijn. Fortuna is een 14-jarig fragiel en bedeesd meisje uit Ethiopië. Als vluchteling komt ze terecht in een voor haar op ieder vlak vreemde omgeving: een ingesneeuwd klooster in de Zwitserse bergen. Van haar ouders is geen spoor. Zo opent de film: met Fortuna die bidt tot Maria om haar ouders te beschermen. De verwijzingen naar Maria komen meermaals terug: wanneer ze zwanger blijkt en hulp vraagt aan de Heilige Maagd, die "net als zij weet wat het is om een kind te dragen”, of wanneer Fortuna met haar ezel door de sneeuw trekt, op zoek naar een thuis.

Regisseur en scenarioschrijver van FORTUNA Germinal Raoux is tevens fotograaf die zweert bij zwart-wit of monochrome fotografie (bekijk hier zijn portretten van Darren Aronofsky, Adèle Haenel en Christopher Walken). Voor deze film werkt hij ook in zwart-wit en opvallend genoeg in klein 'televisie'-formaat, wat soms wel afbreuk doet aan de weidse, witte landschappen. Hij kaart de vluchtelingencrisis aan op een originele manier, met een sterke focus op religie (een thema dat ook regelmatig in zijn foto’s terugkomt, bijvoorbeeld in de deels found material-reeks van Amy Winehouse). Al doet hij dat soms net iets te opdringerig, zoals wanneer een groep kloosterpriesters discussieert over wat de opvang van de vaak illegale vluchtelingen betekent voor hun geloofsbeleving. De focus dwaalt dan af van het hoofdpersonage. Een discussie over religie en abortus tussen een priesteroverste en een 'leek' is al even expliciet, maar sluit meer aan bij het verhaal van de veel te jonge Fortuna, die niets heeft, buiten het kind dat ze verwacht.

Sofia vervolledigt deze niet zo heilige drievuldigheid met een derde ongewenste zwangerschap. In Marokko is het tot vandaag bij wet verboden om seksueel contact hebben voor het huwelijk. Volgens INSAS-alumna Meryem Benm’Barek, die een sterk debuut levert, zijn illegale bevallingen om die reden een groot probleem in Marokko: wanneer je niet getrouwd bent en zwanger, riskeer je in de gevangenis te belanden. Het overkomt Sofia, die in een haast surreële scène meteen na haar bevalling uit het ziekenhuis wordt gestuurd om het papierwerk in orde te maken en de vader van het kind met haar te laten trouwen. Tot dan werkt de film rond een aantal clichés. De man met wie Sofia sliep ontkent, zij wordt het slachtoffer van een patriarchale samenleving. Maar Benm’Barek speelt een spel met de kijker waarin de slachtofferrollen omkeren. Het klassenverschil staat centraal in het geschil tussen Sofia, haar ouders, haar rijke bourgeois tante en nicht, en de zogenaamde vader van het kind en zijn familie. Benm’Barek was zelf in Namen om de film voor te stellen en vertelde dat alle problemen waarmee Marokko in het heden kampt terug te leiden naar de enorme verschillen tussen arm en rijk en wat mensen ervoor over hebben om te klimmen op de sociale ladder. Ook lichtte ze toe dat veel films gaan over vrouwen die slachtoffers zijn van de patriarchie. Dat hoeft niet altijd zo te zijn. Door te kiezen voor een mannelijk slachtoffer toont Benm’Barek de complexiteit die schuilgaat achter een Marokkaanse realiteit ("iedereen kent wel iemand die illegaal is moeten bevallen").

Het palmares van de 33ste editie van het FIFF is ondertussen bekend, met de hoofdprijs in de officiële competitie voor M van Yolande Zauberman. De vrouwenportretten van Radu Muntean, Germinal Raoux en Meryem Benm’Barek behaalden geen prijzen en vielen beter in de smaak bij de festivals waar ze in wereldpremière gingen: Andra Guţi kreeg in Locarno de prijs voor Beste Actrice in ALICE T., FORTUNA won de Kristallen Beer voor Beste Film in de sectie Generation 14plus op de Berlinale en SOFIA ontving de prijs voor Beste Scenario in de Un Certain Regardcompetitie in Cannes.

Beeld: FORTUNA 

Geschreven door CHARLOTTE TIMMERMANS
 
onomatopee