FIFF 2018: Sluimerend extremisme in Weldi

Kunst zit de realiteit dicht op de hielen. De mythe van een onoverwinnelijke Islamitische Staat (IS) was nog maar net doorprikt, of NTGent lanceerde de oproep “IS-strijders gezocht”. Regisseur Milo Rau was op zoek naar teruggekeerde Syriëstrijders voor zijn theatervoorstelling over het Lam Gods met de ‘Daesh fighters’ als de moderne versie van de kruisvaarders.

Meer nog dan het theater heeft de film zich de vraag gesteld waarom Syrië zo’n aantrekkingskracht had op jongeren overal ter wereld. Na de aanslagen in Parijs van november 2015 met 130 doden en meer dan 350 gewonden kwamen in 2016 alleen al drie films uit: Layla M. van Mijke de Jong, Le ciel attendra van Marie-Castille Mention-Schaar en Road to Istanbul van de Frans-Algerijnse cineast Rachid Bouchareb. Alle drie met jonge geradicaliseerde meisjes in de hoofdrol: de 18-jarige, Nederlandse Layla (Nora el-Koussour), de twee Franse tieners Sonia (Noémie Merlant) en Mélanie (Naomi Amarger) gerekruteerd door IS-mediapropaganda en de 20-jarige Belgische Elodie (Pauline Burlet) die door haar bezorgde moeder Elisabeth (Astrid Whettnall) wordt opgespoord. De drie films weerleggen de overtuiging dat alleen zwakke jongeren uit minder gegoede gezinnen slachtoffer kunnen worden van IS-ronselaars, wier tactieken van off en online-indoctrinatie de jonge meisjes een jihad-obsessie bezorgen. De gemiddelde leeftijd van de Syriëstrijders van vandaag ligt veel lager dan die van de jihadi’s van vroeger. Ze vertrekken vandaag ook veel sneller, impulsiever en met minder religieuze bagage.

Kan de Tunesiër Mohamed Ben Attia (Hedi) daar met WELDI, over een IS-strijder in wording, nog iets essentieels aan toevoegen? Volmondig ja: door het onderwerp op een serene, subtiele en diepmenselijke manier te benaderen in een film die niet toevallig werd gecoproduceerd door de Dardennes. Riadh (Mohamed Dhrif) is een dokwerker in de haven van Tunis. Zijn zoon Sami (Zakaria Ben Ayed) bereidt zich voor op zijn eindexamen. Kan het gezin verdere studies betalen wanneer vader Riadh met pensioen gaat? Zullen Sami’s migraineaanvallen zijn studies niet hinderen? Niets, maar dan ook niets laat vermoeden dat die migraines symptomen zijn van indoctrinatie en dat is precies de stelling van de film: het kan om het even welk gezin overkomen. We krijgen geen psychologische doorlichting van zoon Sami, wel een aantal verwijzingen naar sociale (wan)toestanden in Tunesië die zijn sluimerende extremisme kunnen verklaren. Die verwijzingen zijn slechts subtiel aanwezig, zoals wanneer Sami zijn vaders voorstel om pizza te gaan eten afwijst omdat de benzine om er te geraken te duur is. Of vader Riadh die een tweedehandshemd koopt voor Sami en hem fier het ‘kwaliteitsmerk’ H&M toont, waarbij Sami gemaakt enthousiast reageert om zijn vader te plezieren. Dat beide mekaar willen ontzien, leidt tot een aandoenlijke leugenscène waarin Sami pretendeert zich te hebben geamuseerd op een discoavond en vader Riadh volhoudt dat hij toch in de buurt moest zijn om zijn zoon met de wagen op te halen. De waarheid had de vader alert kunnen maken voor zijn zoons mentale toestand. Met een schitterende vertolking van Mohamed Dhrif, zonder sentimentaliteit, toont deze film aan dat zelfs een voorbeeldige vader en een goede familieband extremisme niet kunnen voorkomen.

WELDI werd voorgesteld op het Festival International de Film Francophone in Namen. De release volgt op 7 november. 

Geschreven door KAREL DEBURCHGRAVE