Film Fest Gent nadert ontknoping

Met onder meer de première van Sundance-revelatie/sensatie THE BIRTH OF A NATION, de aanwezigheid van filmmaakster Julia Ducournau om haar veelbesproken wreed zussenportret GRAVE te presenteren, de vertoning van EAT THAT QUESTION: FRANK ZAPPA IN HIS OWN WORDS, waarin wijlen “de excentrieke genius” Frank Zappa de hele documentaire lang 100 % zichzelf mag zijn, al dan niet in gezelschap van zijn illustere musicerende band Mothers of Invention, het heel bijzondere verhelderende portret dat de Braziliaanse cineast Walter Salles maakte van zijn collega/filmmaker Jia Zhang-ke in JIA ZHANG-KE BY WALTER SALLES, het intrigerende coming-of-age-verhaal HEARTSTONE en last but not least een screening van het razend knappe Bulgaarse GLORY die zich met het oog op de competitie misschien wel tot de te kloppen outsider katapulteerde, nadert deze editie van Film Fest Gent zijn ontknoping. 

Hier volgen nog enkele lukrake tips. Te beginnen met films over de groeipijnen eigen aan de puberleeftijd, altijd al een fascinerend gegeven geweest voor een volwassen film. Zoals THE FENCER bijvoorbeeld van de Estse filmmaker Klaus Härö. Het schermen met een degen gebruikt hij als vehikel voor vriendschap (eerst), voor moed en zelfopoffering (later). Het materiaal waarmee een school in een afgelegen regio aanvankelijk aan de slag gaat bestaat uit wilgentwijgen; het is van geen belang de tegenstander uit te schakelen, wel om het begrip 'afstand' juist in te schatten. Een waardevolle jeugdfilm. Dat geldt ook voor ALBA, het debuut van de Equadoriaanse Ana Cristina Barragan. Een klein meisje dat bij haar zieke moeder woont moet na haar hospitalisatie plotseling verkassen naar haar vader, die aan lager wal zit. Dat kan ze niet zomaar aan haar klasgenoten kwijt. Wanneer dan ook nog de jongens in het vizier komen en zij ongesteld wordt, draait de wereld door op een hogere versnelling, zo lijkt het wel. Ze wordt nog zwijgzamer dan ze al was. Alba vult haar dagen met ongeïnteresseerd spelen met namaakjuweeltjes of verlegen voor zich uit staren ... Met het drama HOME van 'onze' Fien Troch – in januari in de zaal hier bij ons – zitten we in volle rebelse pubertijd. Na haar prijs in Venetië op het filmfestival (in de sectie Orizonti) was ze in Gent met het oog op de Belgische avant-première van de film. Na de voorstelling, in gezelschap van haar partner en co-auteur Nico Leunen, vertelde ze dat ze na Kid dat soort cinema wel voor bekeken hield. “Nico en ikzelf vonden dat het tijd was voor wat anders. In plaats van kleine wijzigingen gingen we voor iets totaal anders en daar ben ik erg blij mee."

De titel van hun film, HOME, zal wel cynisch bedoeld zijn, want deze drie jongeren, jongens, willen overal zijn, maar zeker niet thuis - daar hebben ze goede redenen voor. Maar omdat ze ook nog naar school moeten, kunnen ze nergens naartoe. Zij, skatende hangjongeren, hebben niet echt een mening over iets, maar ervaren de wereld als een persoonlijke vijand. Ze willen er geen deel van uitmaken, desondanks horen ze erbij. Indrukwekkend! De competitiefilm THE ORNITHOLOGIST van de Portugese filmer Joao Pedro Rodriguez heeft zich tijdens hert festival opgeworpen tot hét cinefiele snoepje van deze editie. Tussen de puberale puisten en de volwassenheid sterft iedereen enkele keren; bijgevolg mag het geen verbazing wekken dat Fernando, het hoofdpersonage, meer dan eens het leven verliest. De eerste keer na een verblijf in een paradijselijke omgeving waar hij een paar vogels gadeslaat, die om beurt op een nest met twee eieren gaan broeden. Zijn kano slaat echter om in onrustig rivierwater en hij verdrinkt – sterft zijn kinderdood zeg maar. Hij wordt gevonden door een paar Chinese meisjes, pelgrims, die onderweg zijn naar Santiago de Compostella. Tot aan het slot, ze trekken dan naar Padua, blijkt de film een lange metaforische reis, waarin de dood telkens de inleiding vormt tot de volgende stap op weg naar de volwassenheid. Details zoals het paganisme geven stof tot nadenken. Geen eenvoudige kost evenwel.

De competitiefilm van zijn landgenoot Ivo Ferreira, CARTAS DA GUERRA (oorlogsbrieven), mag dat dan wel zijn, de onverenigbaarheid tussen het beeld enerzijds en de voice-over anderzijds vormt hier de basis voor een zeer sterke film die wat doet terugdenken aan The Missing Picture van de Cambodjaan Rithy Panh. In CARTAS DA GUERRA worden brieven voorgelezen, geschreven door een jonge arts die in militaire dienst was in de Portugese kolonie Angola waar een onafhankelijkheidsoorlog woedde tegen een sterk verzetsleger. De brieven zijn gericht aan zijn echtgenote, zwanger van hun eerste kind. Het is 1971, het einde van de koloniale overheersing lijkt in zicht, maar dat neemt niet weg dat de beelden, in esthetisch zwart-wit, perfect zowel de gruwel als de eenzaamheid en de verveling versterken. Tijdens de Q&A vertelde Ferreira dat de brieven zo mooi en zo poëtisch waren dat ze altijd in zijn hoofd aanwezig waren. "Toen ik mijn vrouw die brieven luidop hoorde lezen, heb ik meteen voorgesteld om dat ook voor de film te doen. (…) De opnames waren verschrikkelijk. Ik wou dat de film in Afrika zou worden opgenomen; we hebben daar bijvoorbeeld een brug moeten bouwen. Er was geen elektriciteit en op een gegeven moment lag de helft van de crew in het ziekenhuis. Het was de hel."

Dat is elke oorlog natuurlijk, maar eveneens economische noodzaak volgens de Belg Johan Grimonprez. Pakweg 20 jaar geleden was zijn documentaire Dial History  een wereldhit; het ontnuchterende SHADOW WORLD gaat dezelfde weg op. Met het boek The Shadow World: Inside the Global Arms Trade van Andrew Feinstein als basis reisde hij de wereld rond om interviews af te nemen. Wat daarin werd verteld staafde hij met beelden van journaals of andere found footage. Het resultaat is adembenemend. Niet alleen de wapenindustrie die de USA overeind houdt, ook de uitgelokte oorlogen – in Irak, Afghanistan en Syrië onder meer – passeren de revue. Net zoals voeding hebben wapens een vervaldatum, ze dienen te worden gebruikt voor het te laat is. Maar er is meer. Mensen martelen is weinig doeltreffend, zo is gebleken. Sommigen worden er juist mentaal sterker door. Om iemand mentaal te breken is angst het meest doeltreffend, omdat het onder de huid kruipt. En dan kan je doen wat je wil, ook gewelddadige conflicten uitlokken, wat voor de wapenindustrie grote winst betekent. In de documentaire wordt ook veel aandacht besteed aan het betalen van steekpenningen, royaal verbonden met de handel in wapens. Álle regeringen hebben hier boter op hun hoofd. In deze unieke documentaire wordt alles netjes op een rij gezet. 

Foto: still uit Shadow World van Johan Grimonprez. Bron: widehouse.org

Geschreven door ZENO CORNELIS