Filmmagie in gesprek met Thomas Bidegain

Als vaste scenarist voor de films van de Franse cineast Jacques Audiard heeft Thomas Bidegain al wel wat op zijn palmares prijken, getuige zijn indrukwekkend werk voor ‘Un prophète’, ‘De rouille et d’os’ en de meest recente Gouden Palm-winnaar ‘Dheepan’. Onlangs kwam daar ook nog eens het mysterieuze ‘Ni le ciel ni la terre’ bij, waarvoor Bidegain en regisseur Clément Cogitore samenwerkten. De gerenommeerde Franse scenarist is nu pas toe aan zijn regiedebuut. De titel van zijn debuut mag dan een ludieke Franse western aankondigen, LES COWBOYS is een intens familiedrama dat zich over generaties heen afspeelt en zich manifesteert als een road movie – ook op emotioneel vlak – van een vader op zoek naar zijn dochter. Bidegain haalde de mosterd bij de iconische Amerikaans western ‘The Searchers’ (1956) van John Ford waarin een eigenzinnige John Wayne zijn nichtje probeert te redden uit de greep van de Indianen. Naar goeie gewoonte heeft de scenarist een film geschreven die ruimte geeft aan de personages om te evolueren. Wanneer de vader (François Damiens) en zijn zoon (Finnegan Oldfield) ondervinden dat Kelly, de weggelopen dochter, zich bekeerd heeft tot de islam, wordt de film een verhaal over de complexiteit van onze wereld en de opkomst van de jihadistische beweging. Thomas Bidegain heeft een hekel aan vooroordelen en levert een genrefilm af die het publiek uitdaagt zijn blik op de hedendaagse maatschappij te verbreden. Filmmagie sprak met hem.

FILMMAGIE: Eerst en vooral proficiat met LES COWBOYS én met de Gouden Palm voor DHEEPAN.
THOMAS BIDEGAIN: Dankjewel! Blij dat je genoten hebt!

Je hebt heel wat films geschreven (onder meer ‘Un prophète’, ‘De rouille et d’os’, ‘À perdre la raison’, ‘Ni le ciel ni la terre’, ‘Dheephan’ n.v.d.r.), vooral voor Jacques Audiard, maar het is slechts de eerste film die je zelf regisseerde. Waarom heb je tot nu gewacht?
T. BIDEGAIN: Ik ben zeer gelukkig als scenarist en beleef er plezier aan. En dan werkte ik ook nog eens met een fantastische filmmaker zoals Jacques Audiard. Ik was dus niet gefrustreerd. Had ik het geluk niet om met een ongelooflijke filmer samen te werken of om succesvolle films te schrijven, dan was ik misschien al eerder gaan regisseren. Maar ik geniet nog altijd van het schrijfproces. Mensen vragen me wat een goede scenarist is. Dat is gewoon iemand die samenwerkt met een goede regisseur.
FILMMAGIE: Teamwork?
T. BIDEGAIN: Ja, dat is wat ik geloof. Cinema is een collectieve sport!

FILMMAGIE: De film portretteert een gemeenschap die we zelden in en film zien. Waarom wilde je iets doen met de moderne cowboycultuur, -gemeenschap? En hoe kreeg de film vorm?
T. BIDEGAIN: Mijn goede vriend Laurent Abitbol, ook scenarist, toonde me een fascinerend fotoboek over moderne cowboys en kleinschalige countryfestivals in de vallei van de Rhône in Frankrijk. Toen ik die foto’s zag, had ik in gedachten een western te maken, want de helft van het werk was al gedaan. Die mannen op de foto’s hadden toch allemaal al een hoed op (lacht). Ik wou het verhaal van een gemeenschap vertellen, niet alleen van een familie. Even later, toen ik bezig was aan een ander project, kwam ik iets te weten over de eerste jihadgolf, net na de Joegoslavische oorlog, waarbij Westerlingen hun thuis verlieten om te gaan vechten in Jemen, Pakistan of het noorden van Afrika. Nu had ik dus cowboys en jihadstrijders. Dat is net zoals de vroegere cowboys die de indianen wilden civiliseren. De vader in LES COWBOYS gelooft dat hij een cowboy is en dat zijn vijand, de jihadisten en de moslims, de indianen zijn. Dat is ook waarom ik het verhaal wou vertellen over verscheidene generaties heen. Ik wou aantonen dat zijn zoon anders is. Hij ziet de moslims niet als ongeciviliseerde indianen en wordt in de film een ‘echte’ cowboy. De vader ziet zichzelf als een cowboy, maar het is de zoon die een paard, een geweer en een meisje heeft.

FILMMAGIE: Een kwestie van perceptie ?
T. BIDEGAIN: Ja, inderdaad! De zoon heeft meer inzicht dan zijn vader. Hij ziet de vijand niet als indianen, maar als evenwaardige mensen. Een vorm van verzoening is mogelijk door zijn visie. Verlossing van het kwade zou ik het niet noemen, want ook de zoon begaat een zonde. Het idee van verzoening en vergiffenis is aanwezig. Ook draait het om tolerantie. De zoon stelt zich veel toleranter op dan de vader. De vader is in principe geen aangename man. Hij is onverdraagzaam en bekrompen. Door het verhaal te vertellen over verscheidene jaren kon ik tonen hoe iemand kan evolueren en een nieuw evenwicht vinden. De balans is aan het eind volledig gekeerd.

FILMMAGIE: Je bent hoofdzakelijk een scenarist. Hoe zie jij het schrijfproces en wat maakt een verhaal sterk of uitzonderlijk?
T. BIDEGAIN: Ik geloof dat wij, scenaristen, geen verhalen schrijven. We schrijven films. Je moet eerst heel goed nadenken over welke film je wil gaan schrijven. Er zit altijd een idee in je hoofd, zoals een vader die op zoek gaat naar zijn dochter. Daarna vind je metaforen, symbolen en welk genre de film zal zijn. Beetje bij beetje krijgt de film vorm. Is het een grote studiofilm of een ‘kleinere’ film? Is het een enge film of meer een familiedrama. Tijdens dat proces wordt het verhaal duidelijker voor mij. Daarom is het belangrijk dat ik het onderscheid aanstip: scenaristen schrijven een film, geen verhaal. Er zijn nu eenmaal dingen op papier die niet kunnen bestaan in cinema. Ik geloof niet in het fabeltje dat een scenarist zijn “verhaal” aan de regisseur overhandigt, waarop die dan antwoordt: “Oké, laten we daarvan een film maken.” De film moet al op de pagina te lezen zijn!

FILMMAGIE: Opvallend is de invloed van ‘The Searchers’, de magistrale John Ford-western. Kun je wat meer zeggen over hoe de western je beïnvloedde? Sommigen noemden het al een moderne remake.
T. BIDEGAIN: Ik wou allerminst een remake maken. Ik heb veel bewondering voor ‘The Searchers’ en mijn uitgangspunt heeft er inderdaad wat mee te maken. In de jaren 70 zijn er verschillende benaderingen van ‘The Searchers’ gemaakt. Zie bijvoorbeeld ‘Hardcore’ van Paul Schrader die ook ingaat op het thema van de queeste en het gek worden van een personage. ‘Taxi Driver’ ook. Een veteraan gaat op zoek en wil hulp bieden aan een jong meisje. Er zijn nog voorbeelden. ‘The Searchers’ was mijn uitgangspunt. Mijn verhaal spreidt zich over enkele generaties en vraagt tijd om verteld te geraken. De personages maken een hele evolutie door.

FILMMAGIE: Kunnen we de vaderfiguur in LES COWBOYS linken aan het harde personage van John Wayne in de film van John Ford?
T. BIDEGAIN: Inderdaad. De vader heeft zijn duistere kant. Hij is roekeloos en springt zonder aarzelen in de duisternis. Maar de film wordt na het verhaal van de vader iets helemaal anders.

FILMMAGIE: Je verlegt duidelijk je focus van de vader naar de zoon, terwijl er in ‘The Searchers’ slechts gefocust wordt op John Wayne.
T. BIDEGAIN: Dat was de bedoeling, want in ‘The Searchers’ is er geen enkele vorm van verzoening. Die film gaat over één generatie. Mensen veranderen niet veel in de loop van de film. Evolutie vraagt tijd. Wil je een boodschap van verzoening en goedmaken brengen, dan moet je het blanke, dominante, mannelijke personage de tijd geven om de zaken te aanvaarden. Ik wou het verhaal van die cowboygemeenschap vertellen omdat ze net zoals wij zijn. Zij verkleden zich als cowboys, ook wij verkleden ons als Amerikanen. Die gemeenschap is ook onze gemeenschap. In het begin toon ik de cowboygemeenschap en de familie door de ogen van de vader. Later in de film laat ik dezelfde gemeenschap en familie zien, maar dan door de ogen van de zoon. De afstand is groter tussen hem en de gemeenschap. Meer nog, de tweede keer zien we tijdens de cowboyreünie een vrouw met een sluier. Dat is onze cultuur. We zijn soms eens cowboy en we zien allemaal wel eens vrouwen in een sluier. Mensen hebben verschillende reacties daarop. Sommigen proberen haar sluier af te nemen, anderen worden verliefd op haar. Sommigen zullen haar beschermen, anderen haar proberen aan te vallen. De zogezegde sheriff van de gemeenschap is volledig hulpeloos. Het is allemaal een spiegel van onze maatschappij.

FILMMAGIE: Op een of andere manier zijn we dus allemaal cowboys?
T. BIDEGAIN: Absoluut. Het is ook onze gemeenschap. Iedereen heeft verschillende reacties op situaties die ver van ons bed lijken. We willen allemaal cultiveren, zonder na te denken over de consequenties.

FILMMAGIE: (Het interview vond plaats voor de onwezenlijke gebeurtenissen in Parijs in november n.v.d.r.) Hoewel de film eindigt in 2011, met de opkomst van IS, lijkt het veel te vertellen over onze wereld vandaag. Recente gebeurtenissen hebben je ingehaald. LES COWBOYS gaat over een eigentijds probleem: jonge Europeanen worden geïndoctrineerd, trekken thuis weg en gaan vechten voor IS. Bewijst de film – met de recente ontwikkelingen in gedachten – dat onze wereld er niet beter aan toe sinds de jaren 2000?
T. BIDEGAIN: Toen we aan de film begonnen was er geen sprake van IS. Niemand praatte erover of over de jihad. Toen we bezig waren aan de finale versie van het scenario, merkten we dat er meer en meer over de jihad en de radicalisering werd bericht. We waren bang dat het onderwerp een te centrale positie zou opeisen in de film. LES COWBOYS gaat over één familie, gaat over hen die achterblijven. Ik zou niet zeggen dat de wereld achteruit gaat, al is de radicalisering wel heel zorgwekkend. Ik hoop dat dat ietwat je vraag beantwoordt.

FILMMAGIE: Je films ‘Un prophète’, ‘Ni le ciel ni la terre’, ‘Dheepan’ en ‘Les Cowboys’ gaan over het overleven in een complexe wereld, een wereld waar men misschien niet thuishoort. Hoe zie je het psychologisch aspect hiervan? Zijn we instinctieve wezens?
T. BIDEGAIN: Overleven in een complexe wereld is inderdaad een groot thema in mijn filmwerk. Ik geloof niet echt in psychologie in films. Wat mijn films gemeen hebben, is dat het stuk voor stuk genrefilms zijn. Je hebt de gevangenisfilm (‘Un prophète’), de oorlogsfilm (‘Ni le ciel ni la terre’), de western (‘Les Cowboys’) en de film over waakzaamheid (‘Dheepan’). Ik geloof dat we genrefilms maken om iets over de wereld te vertellen en om personages, zelfs helden, te bedenken. Daar hecht ik veel belang aan. De bedoeling van ‘Dheepan’ is bijvoorbeeld om mensen anders te laten nadenken over de bloemenverkoper die je aan je restauranttafel lastigvalt. Het idee van LES COWBOYS was om de complexiteit van onze wereld te tonen en helden te creëren die van de ene emotie naar de andere gaan. De vader vervreemdt van de wereld. Hij verliest zijn familie, zijn job en zijn geld. De zoon onderneemt dezelfde queeste maar staat open voor een andere wereld. Hij zal een vrouw vinden en een familie stichten. Hij zal man worden, een held.

FILMMAGIE: Je films zijn met andere woorden ook een invitatie aan het publiek om zich meer open te stellen voor andere culturen.
T. BIDEGAIN: Daarom schrijf ik ook genrefilms. Genrefilms zijn zeer democratisch. Iedereen begrijpt wat er op het spel staat in zo’n film ondanks de complexiteit van deze wereld. Ik probeer het simpel te houden zodat iedereen mee op de trein kan springen. Eens iedereen mee, kan je van alles gaan uitproberen. Wat ik interessant vind, is gestalte geven aan een held, of een stem geven aan een minderheid. Eens je de mensen mee hebt, zijn ze bereid te luisteren.

FILMMAGIE: De film draait rond de gebroken relatie tussen een vader en zijn dochter. Hij blijkt zijn dochter niet zo goed te kennen als hij wel denkt. Het is zeer interessant dat het publiek, net zoals de vader, in het duister tast wat de reden van haar vertrek zou kunnen zijn. Vind jij dat als vader niet beangstigend, je eigen kind niet kennen?
T. BIDEGAIN: Dat is waar de film in se over gaat. Je kent nooit je kinderen. Het is zeer beangstigend om te denken dat je je kinderen kent wanneer dat niet zo is. Daarom koos ik net Finnegan Oldfield voor die rol. Hij is een fantastisch acteur, maar hij heeft iets mysterieus. Kinderen zijn in principe ook altijd een mysterie. Het is de kern van de film. Je mag de jihad en de cowboyhoeden wegnemen zodat alleen maar de kern overblijft: wat doe je wanneer je kind van huis wegloopt? Je kan je proberen staande te houden en hem/haar proberen terug te halen, met het risico hem/haar voorgoed te verliezen. Of je kunt vertrouwen hebben, niet te bevooroordeeld zijn over het gebeuren en hopen dat je kind terugkomt. Wat doe je? Er zijn niet zoveel films daarover.

FILMMAGIE: Met ‘Dheepan’ en LES COWBOYS schreef je twee relevante, actuele films. Vind je het belangrijk dat je films met minstens één voet in de realiteit van vandaag staan?
T. BIDEGAIN: Absoluut. Wanneer ik een film schrijf, stel ik mezelf twee vragen: Heb ik dat al gezien en wat vertelt deze film over de wereld van vandaag? Het is best wel interessant om jezelf deze vragen te stellen. Mijns inziens moet cinema de wereld weerspiegelen. In de wereld van een film is een personage echt. Het nieuws en de kranten tonen de problemen, cinema creëert personages en weerspiegelt de wereld op een eigen wijze. De cinema bevraagt zichzelf: hoe kunnen wij de wereld zien aan de hand van personages? Ik ben blij films te kunnen maken in Europa omdat er veel zaken nog niet verteld zijn.

FILMMAGIE: Zoals Westerlingen die te vlug een oordeel vellen over mensen die zich bekeren tot een andere religie?
T. BIDEGAIN: Inderdaad. Daarom gaat LES COWBOYS ook over de mensen die achterblijven en niet over zij die weggaan. Het is heel moeilijk te begrijpen waarom iemand vertrekt naar het Midden-Oosten. Was Kelly, de dochter, van een andere generatie geweest, dan was ze misschien naar Londen getrokken om te experimenteren met drugs, of misschien was ze naar San Francisco getrokken. Er zijn verschillende manieren om je ouders achter te laten en te rebelleren. Geloof me, was ik 16 jaar en mijn ouders zouden zich in het weekend als cowboys verkleden, dan zou ik waarschijnlijk ook vertrekken (lacht), maar natuurlijk niet op dezelfde wijze zoals Kelly. Kelly schaamt zich voor haar ouders, zoals vele jongeren. Mensen vertrekken om een specifieke reden, maar voor hij of zij die achterblijven is het vaak zoeken naar die reden, naar het waarom. Wanneer die persoon vertrekt, geraakt de hele familie of gemeenschap uit balans. Kelly verlaat haar ouders en verstoort de balans. Shazhana die in Pakistan leeft, zal zelfs de gevolgen ondervinden van de beslissing van Kelly. Het lot van velen verandert als gevolg van één keuze. Het feit dat het verhaal verteld wordt over enkele generaties heen makt mogelijk dat er een nieuw equilibrium, een nieuwe balans kan worden gevonden. Hoe belandt de wereld weer op zijn beide voeten, daar gaat het verhaal over. Het is zoals een kat in vrije val die probeert te landen op haar pootjes. Ik beschrijf in mijn film die vrije val.

FILMMAGIE: De muziek in LES COWBOYS is opvallend en verandert mee samen met de toon van de film. Ik merkte op dat het liedje ‘Tennessee Waltz’ symbool lijkt te staan voor de zoektocht naar de dochter. Zie je muziek als een essentieel ondersteunend onderdeel van je film?
T. BIDEGAIN: Het was mijn eerste keer als regisseur en dan is het natuurlijk wat zoeken hoe je het zult aanpakken op muzikaal vlak. Ik had geluk te kunnen samenwerken met de Franse singer-songwriter Raphaël. Op een dag, toen we op weg waren naar Luik, praatten we een lange tijd over de film. We luisterden naar heel wat verschillende soorten muziek. Raphaël zei me: “laat mij een paar voorstellen doen voor de muziek in je film.” Hij had nog nooit eerder muziek voor een film gecomponeerd of samengesteld. Zijn voorstellen waren fantastisch. Misschien mag ik me gelukkig prijzen dat ik de muziek vóór de beelden had. Zelfs toen ik locaties ging zoeken om te filmen had ik de muziek in gedachten, want die vertelt iets over de omvang, de kleur en de sfeer. Het was wel wat wennen dat de muziek al in het scenario zat, zelfs voor er werd opgenomen. Het is overigens goed opgemerkt dat de muziek evolueert doorheen LES COWBOYS. De muziek past zich aan naargelang het overheersende gevoel in de film.

FILMMAGIE: Hoe was de ervaring op de filmset in India, vlakbij de grens met Pakistan? Er werd me verteld dat de aanslag op Charlie Hebdo gebeurde toen je daar aan het filmen was. Had dat een invloed op de cast en de crew?
T. BIDEGAIN: Het beïnvloedde de hele crew. We draaiden in Rajasthan (India) omdat Pakistan te gevaarlijk was. We waren daar ongeveer een week toen we opeens hoorden wat er in Parijs was gebeurd. Het was bizar. Iedereen had ons gezegd dat we gek waren om dichtbij Pakistan te filmen omdat het er veel te gevaarlijk en te onstabiel was, maar om dan te horen te krijgen dat er iets gebeurt in mijn thuisland is te gek voor woorden. De hele crew vroeg zich af wat ze konden doen. Wij, filmmakers, kunnen gewoonweg trachten een verhaal te brengen, de wereld en personages te tonen zodat mensen misschien onze wereld beter zullen gaan begrijpen.

(FILMMAGIE: Filmmagie was laaiend enthousiast over ‘Dheepan’, maar dat gold niet voor iedereen. Er was veel kritiek op de gewelddadige scène aan het eind in de trappenhal waarin Dheepan die weer eens dreigt zijn gezin dreigt te verliezen zich meedogenloos wreekt. Doet het je wat dergelijke kritiek?
T. BIDEGAIN: Het is altijd interessant om die kritieken te lezen. De bedoeling van ‘Dheepan’ is altijd geweest om de ‘vorm’, het genre doorheen de film te laten evolueren: eerst heb je een oorlogsfilm, dan een soort docu over sociale problematiek, vervolgens zien we een liefdesverhaal en een gangsterfilm voor we aanbelanden bij een wraakfilm à la ‘Taxi Driver’. Dheepan gebruikt geweld om zijn nieuw gezin te verdedigen en wordt zo een atypische held. Het is een genrefilm die verschillende genres mixt. Blijkbaar hadden sommigen moeite met de laatste scènes, omdat het hard is om te aanvaarden. Het is pas door het gebruik van geweld dat Dheepan liefde en soelaas kan vinden.

FILMMAGIE: Ten slotte, met welke slagzin zou je de mensen nieuwsgierig willen maken voor LES COWBOYS?
T. BIDEGAIN: Het heeft de kracht en impact van een epische western terwijl het een beeld geeft van de wereld waarin we leven. Dat is LES COWBOYS.

FILMMAGIE: Prachtig verwoord! Hartelijk bedankt voor dit interview.
T. BIDEGAIN: Met plezier!

Film Fest Gent, 17 oktober 2015

Geschreven door SVEN HOLLEBEKE
 
onomatopee