Gelukkige verjaardag Paul Giamatti

Naar aanleiding van de verjaardag van Paul Giamatti delen we een artikel dat Julie Decabooter schreef voor Film en Televisie, het vroegere Filmmagie, in 2005 alweer. De tekst gaat over de weg die Giamatti als acteur aflegde, en werd indertijd geschreven naar aanleiding van de film SIDEWAYS, waarin hij één van de hoofdrollen speelt.

Wanneer we niet met onze ogen knipperden herinneren we hem van «anonieme» rollen in «grote» films. Als FBIbediende in Donnie Brasco (1997, Newell), als bellboy in My Best Friends Wedding (1997, Hogan), als «control room» regisseur in The Truman Show (1998, Weir), als soldaat in Saving Private Ryan (1998, Spielberg), als Andy Kaufmans boezemvriend in Man on the Moon (1999, Forman), als komieke slavendrijver in Planet of the Apes (2001, Burton), als alterego van de cineast in Storytelling (2002, Solondz), als Uma Thurmans hulpje in Paycheck (2003, Woo). Of in «grote» rollen in «anonieme» komedies. Als ontgoochelde zakenman in Duets (2000, Bruce Paltrow), als FBIagent in Big Mommas House (2000, Raja Gosnell), als jokkebrok in Big Fat Liar (2002, Shawn Levy).

Toch doet de naam van de bescheiden Paul Giamatti (Paul Edward Valentine Giamatti, °1967), van wie wij vermoeden de allerfijnste Hollywoodkarakteracteur van dit moment te zijn, maar weinig oren flapperen. Zoals SIDEWAYS niet meteen onze verwachtingen strak spande, terwijl de film zich wèl in een vingerknip tot een meesterlijke wijnfabel ontkurkt, zo komt ook de mondiale waardering voor de Newyorker even plotseling opborrelen. Zeker, na de dwarse comicverfilming American Splendor (2004) van Shari Springer Berman & Robert Pulcini kon de independent cinema pralen met zijn doorweekt misantrope incarnatie van het eenmansrariteitenkabinet: de dwangmatige neuroot Harvey Pekar. Op kousenvoeten maakt Giamatti zijn allereerste hoofdrol zo solide dat het des te meer verbaast dat deze koele kikker voorheen virtueel onzichtbaar bleef.

Broadwayveteraan Giamatti (op de planken is hij al langer hoofdrollen gewend) snoof drama op de schoolbanken van Yale en klauterde vanaf 1990 opwaarts via tvfilms en gastrollen in series. Giamatti liet zich pas op de filmscène gelden als Kenny Rushton in Betty Thomas Howard Sterns komedie Private Parts in 1997. Zijn rake bijnaam «Pig Vomit» gaat in zekere zin zijn continue typecasting als loser vooraf. Want met dat ingedeukte en mollige postuur, bolle gezicht met ringbaardje en terugdeinzende haarlijn, kroop Giamatti totnogtoe vaak in de huid van donkere en cynische randfiguren. Zielepoten eigenlijk: nooit bijster snugger, soms wreed onaardig, meestal erg ongelukkig. Toch altijd zo expressievol, complex en genuanceerd uitgebeeld dat de mens achter Giamattis kneusjes wis en zeker een symphatieke verschijning aanneemt.

Met zijn off-beat guycharisma (Giamatti: «Er is niets fascinerender dan normaal zijn») lijkt deze Hollywoodacteur veeleer een verlopen zonderling. Zijn doordeweekse voorkomen, gekoppeld aan een vreemdsoortige piepstem en dito gezichtstrekjes, is een van de prachteigenschappen die hij uitbuit. Een dynamiek tussen realistisch en excentriek dat opnieuw schuilgaat in zijn tragikomische Milespersona van SIDEWAYS. Daarin hijst Giamatti, na 40 films in 14 jaar, zijn talent naar climactische hoogten. In de VS gepast gevierd met een onmetelijke berg nominaties.

Een humane, intieme en bitterzoete roadcomedy die scheurt van de heerlijke petits moments zonder dat er zich een ergerlijke ruis op vastzet, is zeldzaam. Dat Alexander Payne verduiveld goed in de geesten van zijn molenwiekende personages kan kruipen is bekend. En van het geniale kwartet met Virginia Madsen, Sandra Oh én Thomas Hayden Church als Miles hedonistische gabber (de ultieme mismatch) is de gebroken antiheld Paul Giamatti dé troef. De door de liefde toegetakelde Miles (Giamatti mag zich voor het eerst als romanticus blootgeven) is een gefrustreerd wijnvirtuoos, gefaald schrijver en hypochonder aan de vooravond van een midlifecrisis. Geluk versplintert telkens voor hij het beetheeft, de twijfelaar slaat meer vernederingen achterover dan wijn en is bovenal akelig onavontuurlijk. Kortom, een Giamattirol grand cru, waar de acteur overweldigend gestalte aan geeft. Zijn gedrag en uitdrukkingen zijn memorabel, en op al dat wanhopige geploeter om de middelmaat te ontstijgen, kunnen we alleen vertederd, glimlachend en verlekkerd toekijken. De grandeur, roldiversiteit en sterke persoonlijkheid van de artiest blijven aandikken; nu mainstreamHollywood de ogen voor Paul Giamatti heeft geopend en met Ron Howards Cinderella Man (2005) in de pijplijn... de tijd van bijrollen voorgoed voorbij?

Julie Decabooter

Geschreven door
 
onomatopee