Gene Bervoets over Schneider vs. Bax

“Loslaten is een sleutelwoord”

Met ongeveer 40 films, tal van rollen in tv-series, heel wat kortfilms en een productieve theatercarrière is Gene Bervoets een doorgewinterde acteur. Op 59-jarige leeftijd is hij echter nog lang niet uitgeblust. Integendeel, met ‘Paradise Trips’ bewees hij opnieuw zijn kunnen en in het heerlijk geflipte SCHNEIDER VS. BAX dat vanaf 23 september in de bioscoop opduikt, werkte hij voor een derde keer samen met de getalenteerde cineast Alex van Warmerdam. Tijd dus voor een gesprek met de charmante Vlaamse acteur over zijn rol in Van Warmerdams nieuwste, zijn visie op het acteren, zijn carrière en de jammerlijk onder de rader gebleven kortfilm van Githa Hermans, ‘De hemel geeft, wie vangt die heeft’, waarvoor hij in de huid kroop van de cabaretier Toon Hermans.

FILMMAGIE: Hoe zie jij het ‘acteren’? Doe je veel research of komt het veeleer vanzelf?
GENE BERVOETS: Ik zie acteren in eerste instantie als een ambacht. Ik geloof dat er geen verschil is tussen werk en kunst. In die zin dat wie zijn werk goed doet, daar enorm veel plezier aan zal beleven en daar veel zal uithalen. Acteren zie ik dus niet als werk of als iets dat ik moet doen. Uiteraard is het moeilijk, maar je haalt daar veel voldoening uit. Toch denk ik dat het een ambacht is, zoals een bakker, een schilder... Het komt nooit vanzelf. Ik vraag veel van mezelf. Ik weet voor mezelf dat als ik een bepaalde kwaliteit wil brengen, ik me zeer goed moet voorbereiden. Als ik dat niet doe, trekt het op niet veel. Ik geloof niet in “we gaan zomaar eens iets doen”, ik geloof wel in het moment. Met een fantastische voorbereiding heb je veel meer vrijheid en dat is juist wat je moet kunnen. Door zo goed te weten waarmee je bezig bent, weet je dat je het allemaal wat kunt loslaten. En dat loslaten is een sleutelwoord dat er voor mij altijd moet bij zijn. En om te kunnen loslaten, moet je dus heel goed voorbereid zijn.

FILMMAGIE: Wat interesseerde je in het project van Van Warmerdam en hoe belandde je in de film?
BERVOETS: Het is mijn derde film die ik maak met Alex van Warmerdam. Alex is voor mij een van de meest begeesterende filmmakers, of zelfs kunstenaars, die ik ken. Ik hou ontzettend van zijn universum en zijn manier waarop hij dingen maakt. Ik vind het fantastisch wat hij doet met beeld en taal. Het is een hele eer om met zo iemand films te kunnen maken. Wanneer iemand van dat kaliber mij vraagt, drie keer na elkaar, en laat voelen dat ik zijn universum kan dienen, dat ik mij erin kan onderdompelen en het ook begrijp, dan ben ik vanzelfsprekend de gelukkigste mens ter wereld.

FILMMAGIE: Je werkte al eerder samen met Alex van Warmerdam in ‘De laatste dagen van Emma Blank’ en ‘Borgman’. Zie je een bepaalde evolutie in zijn werk?
BERVOETS: Alex weet gewoon wat hij wil. Uiteraard stroomt het, dus zal het wel evolueren. Maar ik denk niet dat hij zoekt naar een soort van evolutie. Zo schrijf hij gewoonweg niet. Hij pakt een blad en begint te schrijven. Hij heeft niet echt een plan. Het komt vanaf het moment dat hij werkt. Het is niet door erover na te denken en eerst een plan op te stellen dat het komt bij Alex.

FILMMAGIE: Zoals een ambacht dus?
BERVOETS: Ja inderdaad. Wanneer je teksten moet leren, sta je ’s ochtends op en begin je ze vanbuiten te leren. Drie uren later eet je een boterham, zet je een pot koffie en een halfuur daarna doe je voort, tot je het kent. Totdat dat je bezit is. Vanaf het moment dat je het bezit, kun je ermee spelen natuurlijk.

FILMMAGIE: Het scenario van Van Warmerdam is alweer zeer eigenzinnig. Wat dacht je toen je het las? Kwam het meteen over als die typische droogkomische Van Warmerdam-humor? De stijl is niettemin meteen herkenbaar.
BERVOETS: Elk woord dat in de film wordt uitgesproken, is neergeschreven. Niets staat niet op papier. Dat is zijn universum, zijn taal. Dat is het fantastische aan werken met Alex, je weet precies waaraan je begint. Je weet exact welke film het zal worden.

FILMMAGIE: In essentie gaat de film over de confrontatie tussen twee mannen: Schneider en Bax. Jij speelt Mertens, de opdrachtgever, die eigenlijk tussen de twee staat. De kijker krijgt niet de minste achtergrond over Mertens in de film. Hoe begin je aan zo’n rol?
BERVOETS: Ik heb geen nood aan achtergrond. Het interesseert me niet of ik bijvoorbeeld een vrouw heb of niet, of ik aan de universiteit heb gestudeerd enzovoort (lacht). Alex wil ook absoluut geen psychologisering van de personages. Vandaar dat ze zo duidelijk zijn. Bij grote filmmakers is dat altijd zo. Ik denk dat de mens veel meer kan invullen dan dat wij altijd denken. In principe ben ik tegen psychologisering. Ik kan voor mijzelf mijn huiswerk maken en dat blijft mijn geheim. Van elk personage maak ik mijn eigen ding, maar ik ga daarvoor niet psychologiseren of aan de grote klok hangen of mijn personage kinderen heeft of wat hij graag eet. Ik ga volledig op in Alex’ visie.

FILMMAGIE: De film zou geregisseerd kunnen zijn door de broers Coen, 'berucht' voor hun zwarte komedies, en werd al beschreven als een “western in een moeras”. Hoe moeilijk waren de opnames tussen al dat riet, ook al had je meer scènes aan de telefoon dan in het moeras?
BERVOETS: (lacht) Voor mij was het minder moeilijk omdat ik een niet zo prominent personage was in de moerasscènes. Ik zat een aantal weken in het moeras voor in principe die ene belangrijke scène. Voor de telefoonscènes was het alleen ik in mijn bureau. Alle scènes waarin ik de opdracht geef, zijn in twee dagen opgenomen. Dat was wel een tour de force. Op de laatste twee dagen zaten we in de studio om die telefoonscènes op te nemen. Dat is ook typisch aan Alex. Alles wat je in zijn films ziet is niet echt. Het huisje in het moeras is speciaal gebouwd voor SCHNEIDER VS. BAX. Hij heeft dat ook zelf ontworpen. In ‘Borgman’ bijvoorbeeld, is het huis op dezelfde plaats als het huis van ‘De laatste dagen van Emma Blank’. We filmden op identiek dezelfde plaats voor die twee films. Het huis van ‘Emma Blank’ werd afgebroken en twee jaren later kwam er een ander huis op dezelfde plaats voor ‘Borgman’. Dat is ook zo bijzonder. Niets is wat het lijkt in de films van Alex.

FILMMAGIE: Overlopen we je filmografie, dan zien we veel bijrollen, maar de hoofdrollen die je speelde zijn zeer interessant. Zo speelde je een paar keer de hoofdrol in films van Jos Stelling en ben je momenteel ook te zien in ‘Paradise Trips’. Zie je een bepaalde evolutie in je hoofdrolvertolkingen? Word je beter met de jaren?
BERVOETS: Ik vind van niet. Daarstraks dacht ik er nog over na. Ik vind dat ik eigenlijk niet zoveel anders doe in ‘Paradise Trips’ dan in andere films. Ik bedoel dat ik al hoor sinds ‘Crazy Love’ en ‘Spoorloos’: “Gene is fantastisch, maar de film is dat misschien minder”. Nu lijkt het eindelijk eens samen te komen. De films die ik met Jos Stelling maakte, ‘Duska’, ‘No Trains No Planes’ en enkele kortfilms, maar ook Erik Lamens’ ‘SM-Rechter’. Over die films ben ik ook tevreden. Ik werd in Nederland genomineerd voor het Gouden Kalf voor ‘Emma Blank’, dus ik denk niet dat ik beter word. Nu komen er gewoon enkele dingen bij elkaar. Ik begrijp eigenlijk ook niet zo goed waarom men nu plotseling zegt: “Gene krijgt een tweede adem”.

FILMMAGIE: De media?
BERVOETS: Ja, en laat dat maar zijn. Ik vind het best wel oké. Maar ik vind dat de mensen niet goed genoeg kijken. Ik heb al een 60-tal films en kortfilms achter de rug, waaronder toch wat hoofdrollen en blijkbaar is dat nooit echt opgepikt, omdat men van mij misschien andere dingen verwacht. Is dat omdat ik een publieke figuur ben, omdat ik veel televisie heb gedaan? Ik weet het niet.

FILMMAGIE: Ontgoocheld?
BERVOETS: Neen, ik vind het veeleer fijn dat het nu eindelijk wel wordt geapprecieerd. Het werd tijd (lacht). Ik doe al jaren wat ik doe en elke keer opnieuw krijg ik te horen dat het goed is. Ik weet niet zo goed waarom het vroeger niet echt werd opgepikt.

FILMMAGIE: SCHNEIDER VS. BAX flirt met de grenzen van de moraliteit. Je noemt in de film beide mannen kindermoordenaars. Het is daarom moeilijk om voor een van beiden partij te kiezen, niet?
BERVOETS: Ik vind dat fijn om net eens niet “de slechte en de goeie” te zien. Ik zie eigenlijk twee slechteriken en dan begin ik te denken van “wie is nu eigenlijk de slechtste”? (lacht) En niet van de twee, maar van de drie, want ook mijn personage, Mertens, deugt niet. Meer nog, de andere nevenpersonages deugen ook al niet: de grootvader, de man die de vrouw achterna gaat enzovoort. In de films van Alex deugt nooit iemand. En kijk maar eens om je heen. Laatst kwam ik toevallig op een website van alle genocides in de wereldgeschiedenis. Ik geloofde mijn ogen niet, ik geraakte zelfs geëmotioneerd. Je moet het eens opzoeken. De lijst blijft maar aangroeien. Onwaarschijnlijk. Waanzinnig wat de mens allemaal op zijn geweten heeft. Als je dat allemaal ziet, dan kan je niet anders dan zeggen dat de mens niet deugt. Dan kan ik wel begrijpen waarom Alex zo’n keuzes maakt. Het levert fantastische cinema op. Ik ben een grote fan van zijn films.

FILMMAGIE: Op het einde van de film maakt Schneider een opvallende keuze. Waarom volgens jou?
BERVOETS: (lacht) Zoek er maar niets achter. Hij maakt gewoon een keuze. Wat de psychologisering erachter is, maakt niet uit. Dat is juist de vraag die moet openblijven bij de toeschouwer. Ik vind het veel interessanter om het publiek naar huis te sturen met een vraag dan met een antwoord.

FILMMAGIE: Graag had ik het ook gehad over de prachtige kortfilm ‘De hemel geeft, wie vangt die heeft’ van Githa Hermans waarin je Toon Hermans speelt. De meeste personages die je speelt, zijn fictief, hier niet. Hoe ging je daarmee om? Je speelde tenslotte Githa’s grootvader in haar eigen film.
BERVOETS: Dat was heel bijzonder om te mogen doen. Vooral ook omdat Githa’s vader, de zoon van Toon Hermans dus, de cameraman was. Een dikke week heb ik met de familie in dat huis doorgebracht. Fantastische mensen waren het. Ik heb me helemaal ondergedompeld in Toon Hermans. Ik heb alles gezien, zelfs zijn schilderijen. En al zijn platen beluisterd. Toon Hermans kende ik dus door en door. Het mooiste compliment dat ik toen heb gekregen was van Githa’s vader. We namen een bepaalde scène op, opeens stond hij recht en liep naar buiten. Ik wist niet wat er aan de hand was. Zijn vrouw vertelde me toen dat hij het even niet aankon en dat hij zo geëmotioneerd was om zijn vader daar effectief te zien rondlopen. Het was een ongelooflijk moment. Er was heel veel warmte in die familie. Ik denk dat Githa een klein beetje de fout gemaakt heeft om daar toch te veel Toon Hermans in te steken. Misschien was de film nog meer beklijvend geweest.

FILMMAGIE: Zijn er plannen om er een langspeelfilm van te maken? Er zit toch nog veel meer stof in zo'n legendarische figuur?
BERVOETS: Githa speelt inderdaad nog altijd met het idee er een langspeelfilm van te maken. Maar ze dacht ook dat deze film beter zou worden opgepikt en dat is niet echt gebeurd. Het is in principe ook een studentenfilm, haar eindwerk aan de filmschool Sint-Lucas in Brussel. Toch vind ik dat ze moet doorzetten. Ik zou met heel veel plezier die rol terug op mij nemen. Ik heb de kleren van Toon echt gedragen. Dat is waanzinnig. De pet, het kostuum, ze zijn allemaal van Toon Hermans. Om echt in de schoenen van Toon te staan is een fantastische ervaring geweest.

FILMMAGIE: Je hebt zowel theater, tv en film gedaan. Hoe zie jij de relatie tussen die drie?
BERVOETS: Vroeger zei ik altijd “als ik met theater bezig ben wil ik liever televisie doen, als ik bezig ben met televisie wil ik liever film doen en als ik bezig ben met film dan wil ik liever theater doen”. Het was nooit goed genoeg. Nu geniet ik van alles, wat het ook is. Ik ben heel dankbaar dat ik zowel film als theater en tv kan doen. Ik doe het ook enorm graag. Altijd kijk ik uit naar nieuwe dingen die zich aandienen. Nu opnieuw. Ik heb het moeilijk om te praten over films die voorbij zijn, zoals nu met ‘Paradise Trips’ en SCHNEIDER VS. BAX. Mijn werk zit erop en de mensen moeten nu maar zien wat ze ervan vinden, ik ben al lang met andere dingen bezig. Ik moet morgen naar Nederland om opnieuw te gaan filmen. Ook weer een fantastisch project. Binnen een week is dat dan weer afgelopen en komt er alweer iets nieuws aan waar ik ongelooflijk naar uitkijk. Ik herneem ook een theaterstuk dat ik vorig jaar heb gedaan. Ik ga weer in die prachtige zaal van het Flagey in Brussel dingen mogen doen. Tegen de tijd dat je denkt eindelijk wat rust te hebben, dan worden hopelijk SCHNEIDER VS. BAX voor Nederland en ‘Paradise Trips’ voor België genomineerd voor de Oscars (lacht).

FILMMAGIE: Nu we het toch over toekomstige projecten hebben, je hebt je kostelijk geamuseerd met je rol in ‘Wat Mannen Willen’, het filmregiedebuut van Filip Peeters.
BERVOETS: Ja, dat was plezant (lacht). Ook heel raar, want ik ken natuurlijk Filip vooral als collega-acteur. En nu is hij plotseling filmregisseur. Hij zegt nu dingen over je stijl, terwijl dat als acteurs nooit zo uitgesproken wordt. Nu krijg je echt commentaar van hem: “Gene, doe dat zo eens of zus of zo.”

FILMMAGIE: Hoe was het op de filmset, want Alex van Warmerdam speelt nu ook zelf een van de hoofdrollen. Is dat anders werken?
BERVOETS: Neen. In ‘Emma Blank’ speelt Van Warmerdam zelfs een hond. En hij wordt af en toe eens gestampt en geslagen door de baas. Ik heb Alex in principe verrot geschopt (lacht); ik had er totaal geen moeite mee, want dat is hoe Alex het wilde. Hij is tegelijk iemand die aan het creëren is, maar ook goed voorbereid is en die dan ook nog eens een rol speelt. In ‘Emma Blank’ had hij niet veel tekst dus viel het al bij al nog mee. In SCHNEIDER VS. BAX heeft hij wel een hoofdrol en ik heb hem verscheidene keren gezegd dat hij goed zot was. Het was wel uit noodzaak. Alex wou een Duitse acteur die hij kende voor de rol, maar toen bleek dat hij de Nederlandse taal niet geheel machtig was, heeft hij even gedacht aan mij voor de rol van Bax. Maar om een confrontatie tussen twee ‘Vlamingen’ te vermijden, heeft hij het dan maar zelf gedaan.

FILMMAGIE: Ten slotte, met welke slagzin zou je de mensen nieuwsgierig willen maken voor SCHNEIDER VS. BAX?
BERVOETS: ‘Ontdek de meest onwaarschijnlijke western die ooit in Nederland is gefilmd!’ Het is een mooie, aparte film met heel wat humor.

FILMMAGIE: Proficiat met de film en bedankt voor het interview!

Filmfestival van Oostende, 12 september 2015

Geschreven door SVEN HOLLEBEKE
 
onomatopee