Hommage Claude Lanzmann op de Berlinale

Claude ‘Shoah’ Lanzmann (foto), de Franse auteur en documentaire filmer, wordt op de Berlinale, het Filmfestival van Berlijn, dat morgen (donderdag) begint, bedacht met een ere-Gouden Beer én een retrospectieve.

Daarmee stapt Lanzmann in een rij grote namen die sinds 1982 op het festival deze ‘Lifetime Achievement’-prijs kregen. Vorig jaar ging die eer naar Meryl Streep, eerder huldigde de Berlinale onder anderen Andrzej Wajda, Arthur Penn, James Stewart en Jeanne Moreau.

Claude Lanzmann (°1925) is vooral bekend omwille van Shoah (1985), een monumentale getuigenisdocumentaire en filmische ‘lieu de mémoire’ waaraan hij meer dan tien jaar werkte en ongeveer 8 u duurt. Lanzmann interviewt kampoverlevenden, bewakers en bewoners uit de omgeving van de vernietigingskampen, oog- en oorgetuigen van de Holocaust. De interviews presenteert hij in de tegenwoordige tijd, de jaren 70 en 80. De herinneringen tonen dat ook directe getuigen vergeten, ontkennen, trachten weg te duwen… Geschiedenis blijft zich vormen, ook door film.

In het boek bij de documentaire schreef Simone de Beauvoir, een tijdlang het lief van Lanzmann:
“Het is niet gemakkelijk om over Shoah te spreken. Deze film heeft iets betoverends en betovering kun je niet verklaren. Na de oorlog lazen we ontstellende getuigenissen over de getto’s en de vernietigingskampen. Maar wanneer we nu de opmerkelijke film van Claude Lanzmann zien, beseffen we dat we niets wisten. Ondanks al onze kennis bleef de verschrikking op een afstand. Voor het eerst beleven we haar met ons hoofd en ons hart, we ervaren haar aan den lijve en maken haar tot onze ervaring.’

Momenteel werkt Lanzmann aan de documentaire Le dernier des injustes, gebaseerd op een interview dat hij in 1975 afnam van rabbijn Benjamin Murmelstein. Dat uitgebreide gesprek belandde nooit in de film Shoah. Murmelstein werd door Adolf Eichmann aangewezen als voorzitter van de Joodse Raad in het getto van Theresienstadt. Na de oorlog werd Murmelstein beschuldigd, maar vrijgesproken van collaboratie.

Met Le dernier des injustes wil Lanzmann naar verluidt Hannah Arendts Eichmann in Jerusalem: a Report on the Banality of Evil (1963) van antwoord dienen. Mogelijk raakt deze nieuwe documentaire tijdig klaar voor… Cannes 2013.

Behalve Shoah staan in Berlijn onder meer ook Lanzmanns debuutfilm Pourquoi Israël (1973) en Sobibor, 14 octobre 1943, 16 heures (2001) op het programma.

Geschreven door BJORN GABRIELS