IDFA Bertha Fund: een stevig fundament

Tot spijt van wie ’t benijdt, sinds 1997 kan International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) rekenen op de welwillende input van het IDFA Bertha Fund (IBF), een geniale en onmisbare zet. Het fonds werd destijds in het leven geroepen om creatieve documentairemakers te steunen met hun projecten, bij voorkeur uit landen waar de filmcultuur allerminst een evident gegeven is, om politieke redenen (censuur) of omdat er vanuit de overheid geen interesse is.

Meer dan vijfhonderd jaarlijkse aanvragen bewijzen de hoge nood aan een onafhankelijke financiering. Een dertigtal daarvan geraken door de selectieprocedure, waarover directrice Isabel Arrate Fernandez benadrukt dat er evenveel aandacht gaat naar de artistieke vormgeving als naar de onderwerpen. Voor IDFA zijn de resultaten een welgekomen aanvulling op de hoofdzakelijk vanuit westers oogpunt gerealiseerde documentaires. IBF heeft met de jaren een stevige reputatie opgebouwd en is nu een kwaliteitsparameter binnen de festivalselectie. SUNLESS SHADOWS, openingsfilm van IDFA 2019 (20 november tot 1 december) is een typevoorbeeld van het genre films waar IBF zijn schouders onder zet. Voor de vierde keer is de Iraanse Mehrdad Oskouei erin geslaagd om toegang te verkrijgen tot een vrouwengevangenis in Teheran, en wel tot de meest afgezonderde vleugel, die van de minderjarige meisjes en vrouwen die gevangen zitten omdat ze een familielid hebben vermoord. Al bij al zijn zij goed af, want voor de eventueel betrokken volwassen gezinsleden wacht de executie. Deze meisjes kunnen nog vrijkomen, al kijken de meesten daar niet naar uit. In de gevangenis spreken ze met de regisseur vrij open over hun situatie en de motieven die hun tot zo’n zware misdaden gedreven hebben: onderdrukking, uithuwelijking, huiselijk geweld. Onder lotgenoten lijken ze gewone meisjes die plezier maken, net als op de speelplaats van een school, maar heel alleen tegenover de camera komen ook berouw en diepe angsten naar boven.  

143 Rue du désert 

143 RUE DU DÉSERT van de Algerijn Hassen Ferhani komt ook uit de ‘stal’ van IBF. Zijn thematiek kan je moeilijk explosief noemen, maar de vormbeheersing is des te indrukwekkender. De cineast omschrijft zijn tweede documentaire als een ‘omgekeerde roadmovie’, en daar is wel wat voor te zeggen. Midden in de Sahara donderen vrachtwagen en auto’s voorbij de schamele lemen hut van Malika, die daar tegen beter weten in een stopplaats heeft ingericht. Al is ‘ingericht’ in deze context een veel te zware term voor het tafeltje en een paar stoelen waar haar gasten het mee moeten doen. Zo nu en dan stopt er eens een trucker of een auto of een motorrijdster, maar buiten wat thee, koffie of frisdrank, nu en dan wat eieren, heeft haar winkeltje niets te bieden. De imposante Malika maakt dat goed. Er gebeurt zo weinig dat wat gebeurt waardevol wordt. Een van de bezoekers beschrijft Malika treffend als de ‘poortwachter van de leegte’. Met de schaarse bezoekers weet je nooit hoe het gaat uitdraaien. De meest vreemde conversaties kunnen er ontstaan, er is zelfs plaats voor humor als een van hen doet alsof hij een gevangene is, van achter het getraliede buitenraam. De zandwoestijn is onmetelijk, maar door het kader van haar voordeur zie je maar een klein vierkant van wat zich buiten afspeelt. De tijd lijkt geen vat te hebben op Malika en haar woonst. Een olielamp, een kat en een versleten transistor volstaan voor deze merkwaardige vrouw. 143 RUE DU DÉSERT is een uitgekiend, fascinerend portret dat rijker is dan je voor mogelijk achtte op deze geïsoleerde uithoek van de wereld.

IDFA loopt dit jaar van 20 november tot 1 december. Meer info en tickets hier

Beeld boven: Sunless Shadows

Geschreven door HUGO BERNAERS
 
onomatopee