Lav Diaz te gast in Cinema Zuid in Antwerpen

De Filipijnse filmmaker Lav Diaz is samen met Apichatpong Weerasatekul, de maestro uit Thailand, misschien wel een van de meest persoonlijke en interessantste stemmen uit de Aziatische cinema. Intussen kreeg de cineast het label van “filmer van de aftakeling van het individu”, al is dat wel heel kort door de bocht. Vorige week was de filmmaker te gast in Antwerpen in Cinema Zuid.

“I want to understand the philosophy of a growing flower in the middle of a swamp” is een zin van Lav Diaz die telkens weer door m'n hoofd spookt wanneer een nieuwe film van hem ergens opduikt. Zijn films spelen namelijk in schaars bevolkte regio's, in een wat ruw pastoraal landschap, waar het levensritme traag en rustig oogt. Inhoudelijk kan zijn oeuvre worden omschreven als 'Het leven als een persoonlijke kruisweg', vrij eenvoudig te verklaren door de katholieke opvoeding enerzijds en de geschiedenis van de Filipijnen anderzijds waar de bevolking onder te lijden had. Waarbij de kijker wel de kans krijgt om te denken: Hoe zou ik me hieruit bevrijden? En is de dood een bevrijding uit het lijden ?

Op 10 november waren Lav Diaz en Hazel Orencio, de actrice in de meeste van zijn films, in Antwerpen.

Filmmagie: Wat valt er zoal op wanneer jullie samenwerken?
Hazel Orencio: Lav dringt ons nooit iets op en vertelt ook niet hoelang een shot verondersteld wordt te duren. We kunnen ons bijgevolg helemaal onderdompelen in de innerlijke wereld van het personage dat we vertolken.

Filmmagie: Was het moeilijk om aanvankelijk met hem te werken, ook al omdat jij van het theater kwam ?
Hazel : Eerst gaf hij een valse naam op en nadien vertelde men dat de regisseur niet zou komen.
Lav Diaz : Vanaf de zijlijn kon ik beter observeren wat voor kwaliteiten de acteurs hadden. De casting kreeg op die manier een veel ongedwongener karakter, zo van 'we doen maar wat, het is toch nog niet gemeend'. Op die manier is het eenvoudiger om het kaf van het koren te scheiden.
Hazel : Bij CENTURY OF BIRTHING (foto) zei hij om tot 50 te tellen, dan in het frame te komen en te dansen. Na enkele minuten hoorde ik nog geen 'cut' en werd ik onzeker ... deed ik het wel goed ? (fijn lachje)

FM : Waarom tellen tot 50 ?
Lav Diaz: Mijn moeder zei altijd: 'tel tot 50 en dan val je in slaap' en ik heb de indruk dat het ook voor acteurs helpt. Ze kunnen zich op die manier veel beter concentreren op hun rol.
FM : CENTURY OF BIRTHING heeft een optimistisch slot met die lange scène waar de filmmaker de zwangere vrouw voorzichtig volgt. Hij is toch duidelijk op zoek naar het leven, niet naar de dood.
Lav Diaz: Dat heb je goed gezien, maar in veel gevallen zien de toeschouwers slechts dat wat ze willen zien. De miserie van een ander geeft dan een gevoel van opluchting: ik heb het beter.

FM : Zoek je naar een moraal of het fysieke ?
Lav : Het fysieke. Ik hoorde dat er een storm op komst was in het noorden van het land en zei : 'Kom, we gaan er naartoe om opnames te doen. Het was een unieke kans. Dat bleek achteraf ook, maar we hebben toch nog een tweede storm nodig gehad om alles af te werken.

FM : Wordt het dan niet al te technisch?
Hazel : Helemaal niet, veeleer het benutten van de oerkrachten in ons binnenste. Ik lees het scenario en begin spontaan te improviseren.
Lav : De acteurs weten hoe ze met ruimte moeten omgaan. Het frame komt altijd eerst.
Hazel : Lav gaf me tijd om het slot van FLORENTINA HUBALDO, CTE te doen. De mentale voorbereiding duurde twee dagen.
Lav : Ik zeg hen altijd : 'niet acteren, voel het, doe gewoon'.
Hazel : Meestal doen we slechts één take en dan zorgen we er tevens voor dat het een goede is. Het is overigens een manier om economisch te kunnen werken. In elk shot moet je bijgevolg het beste van jezelf geven. Bij Lav is er geen analyse van het personage dat je vertolkt. Je kan slechts spontaan reageren omdat er geen finale versie van het scenario is. En een uitgewerkt intellectuele karakterstudie is eenvoudig niet voorhanden.
Lav : Dat kan ook niet, zelfs de locatie is mee bepalend voor de richting die de film zal uitgaan. Het is zeer dialectisch en organisch. Ik sta 's nachts om twee uur op en schrijf de scène voor die dag. Engagement, dat is van groot belang, een verbintenis zeg maar, omdat we voor elke film een paar maanden samen optrekken met de crew.

FM : Wanneer is een film klaar ?
Lav : Geen idee. Geeft de film me voldoening, dan vind ik h'm geslaagd. Het succes op filmfestivals en zo vind ik minder van belang. Nog altijd probeer ik om filmkunst of filmcultuur te begrijpen. Het zou best zijn om nog een vervolg op te nemen, zodat ten slotte alle films samen zouden horen. FLORENTINA HUBALDO, CTE is een film over het kolonialisme; alles in mijn films is persoonlijk, maar de worsteling moet er zijn. Lijden is spiritueel, je kan het slechts waarnemen bij het bekijken van de beelden, van de rushes... Waar precies zit de magie van de scène ? Daarna moet je een goede, verantwoordelijke beslissing nemen. Cinema is een krachtig medium.

FM : Ik had een discussie met iemand toen ik FLORENTINA HUBALDO, CTE vergeleek met 'Mouchette' van Robert Bresson.
Hazel : Ik kreeg van Lav die film om op dvd te bekijken, Lav, hoor je dat ?
Lav glimlacht alleen maar, knikt en denkt even na : 'We hebben andere achtergronden natuurlijk, 400 jaar kolonisatie, overheersing van Japan, de USA, een dictator zoals Marcos etc. kan men niet zomaar uitwissen. Ik ben geen revolutionair, een filmmaker zoals Mohsen Makhmalbaf is dat wel en een goede vriend. Soms komen we samen en vragen ons af : 'Zijn we nu de wereld aan het veranderen of hebben we dat intussen al gedaan ?'

FM : STORM CHILDREN, BOOK ONE is een documentaire...
LAV : Ik was al ter plekke toen de storm nog volop aan het razen was, maar daarna kwamen er veel te veel televisieploegen om de ramp te filmen; het leek me geen goed moment om me daar tussen te begeven. Ik ben met de plaatselijke bewoners in een sloppenwijk gaan wonen, want het wachten is belangrijk, het niet manipuleren. Het zorgen dat je deel van je omgeving wordt en niet langer opvalt. Dat men je niet langer ziet als een filmmaker, maar als een van hen.

FM : Waarom maak je niet meer documentaires ?
Lav : Met een speelfilm heb je meer grip op het geheel. Na een paar maanden bij hen ginds werd ik getroffen door de kinderen en daarom opteerde ik in dit geval net voor een documentaire. Het is een cirkel met storm, wederopbouw, storm... Het was al de derde keer dat alles daar werd verwoest. We hebben ermee leren leven.

FM : Velen vinden je films deprimerend, maar die mening deel ik niet. De storm verwoest wel, maar de kinderen springen van het gestrande schip en hebben waterpret. There is always a piece of heaven in a disaster area.
Lav : Vanwaar heb je die uitdrukking ?
FM : Van Woodstock, een muziekfestival in de VS, begin de jaren 70, ook gefilmd trouwens...
Lav : Ja, ja, dat ken ik.

Ondertussen heeft hij zijn hand uitgestoken, want er wordt zacht doch indringend te kennen gegeven dat het tijd is om te gaan. Het gesprek had echter 'tussen pot en pint' nog uren kunnen duren maar het is mooi geweest.

Geschreven door ZENO CORNELIS