Ode aan Chantal Akerman

Zeventig zou ze vandaag geworden zijn, Chantal Akerman, de meest invloedrijke Belgische cineast. Bij die gelegenheid plaatst CINEMATEK een kortfilm online. En in Amsterdam is sinds deze maand een tentoonstelling te zien met haar video-installaties, waarin ze ook al pionierde.

De korte film FAMILY BUSINESS (1984) toont een vaak vergeten aspect van Chantal Akermans werk: haar komische talent. Niet minder autobiografisch geïnspireerd dan haar in New York gefilmde News from Home (1977) of haar meest vermaarde film Jeanne Dielman, 23 Quai du Commerce, 1080 Bruxelles (1975), giet ze de haar al te bekende zoektocht naar filmfinanciering in een slapstickachtige setting. Ze was in de VS aan haar volgende film Golden Eighties aan het schrijven en zocht er (doorgaans tevergeefs) middelen voor toekomstige projecten. Die vaak pijnlijke zoektocht geeft ze een hilarische draai door in FAMILY BUSINESS, gemaakt in opdracht van het filmprogramma Visions op de toen nog jonge Britse zender Channel 4, zelf de hoofdrol te spelen van de Belgische cineast die in Los Angeles op zoek gaat naar een oude oom die mogelijk geld wil stoppen in haar volgende film.

Akermans energierijke, komisch-satirische acteerstijl was al te zien in haar korte debuutfilm Saute ma ville uit 1968. Ditmaal krijgt haar fysieke en verbale komedie vorm in relatie tot anderen. Haar 84-jarige Pools-Joodse oom krijgt ze niet te zien, maar wel onder meer de Franse actrice Aurore Clément, met wie Akerman Les rendez-vous d’Anna (1978) had gedraaid. De actrice ziet Akermans personage zowaar aan voor een taalcoach Engels, met wie ze het script voor een film genaamd Golden Eighties inoefent. Met misverstanden en taalspelletjes speelt Akerman klassieke componenten van de komedie uit, terwijl ze eveneens oog heeft voor de tragische ondertoon die de grote komieken (Buster Keaton, Charlie Chaplin, Tati, Peter Sellers …) kenmerkt.

Akermans voortdurende zoektocht naar middelen bracht haar ook tot in de kunstwereld. Als een van de eerste cineasten ging ze aan de slag met videowerk in museale ruimten. Vaak echode de installaties haar films, zoals met haar bekendste videowerk D’Est, au bord de la fiction (1995), gemaakt op basis van de in Oost-Europa gefilmde documentaire D’Est uit 1993. Zodra de landsgrenzen weer opengaan, kunnen ook Belgen een bezoek brengen aan Filminstituut EYE in Amsterdam, waar nog tot het einde van de zomer de tentoonstelling Passages video-installaties van Akerman toont.

Family Business is nog tot 17u op zondag 7 juni te bekijken via de Facebook- en YouTube-pagina van CINEMATEK.

Meer over de tentoonstelling Passages lees je in het juli-augustusnummer van Filmmagie, dat begin juli verschijnt.

Het eerder gepubliceerde in memoriam-artikel over Akerman kan je hier lezen.

Via deze link vind je een selectie van Akermans films online, inclusief enkele video-essays over haar werk.

Geschreven door BJORN GABRIELS