Op weg naar MOOOV 2019

Zeventig films op zeven vertoningsplaatsen verspreid over Vlaanderen. Daarmee wil MOOOV tussen 23 april en 5 mei een stand van zaken van de wereldcinema opmaken. De vraag wat de term ‘wereldcinema’ dan wel inhoudt, beantwoordt elk van de geselecteerde films op zijn manier. Het festival stippelt parcours uit langs thema’s als India, exploitatie, animatie en awards.

De Sembène Award, die het festival dit jaar voor het eerst zal uitreiken, grijpt naar de roots van het begrip ‘wereldcinema’. De Senegalese regisseur Ousmane Sembène (1923-2007) is een van de sleutelfiguren van de Derde Cinema, de filmbeweging die eind jaren 60 vanuit Latijns-Amerika uitwaaierde over de hele (niet-westerse) wereld. Met hun manifest ‘Naar een derde cinema’ (Hacia un tercer cine) riepen Fernando Solanas en Octavio Getino om een tegengewicht voor zowel de Hollywood- als de Europese (auteurs)cinema. Na verloop van tijd kwam er kritiek op de hiërarchie die besloten ligt in de term ‘derdewereldfilm’ en viel ‘derde’ weg.

Ondertussen is ‘wereldfilm’ een breed (lees: vaag) begrip geworden dat hoofdzakelijk negatief gedefinieerd wordt als niet-westers en dan vooral als niet-Hollywoodiaans. De politieke én esthetische vernieuwingsdrang die de Third Cinemabeweging vanaf eind jaren 60 kenmerkte, is niet noodzakelijk nog een kenmerk van deze films. Militante boodschappen in straffe beelden en prikkelende verhalen hebben vaak plaatsgemaakt voor formats. Nieuwe of andere formats dan die van de geglobaliseerde Hollywoodblockblusters, maar niettemin formules die succes moeten garanderen, vooral in het internationale festivalcircuit.

Onder de vlag ‘wereldcinema’ varen heel uiteenlopende films. Daarvan getuigt de shortlist van de Sembène Award met films die sinds de vorige editie van MOOOV in de Vlaamse bioscopen een release hebben gekregen. De selectie toont geografische, thematische en stilistische diversiteit. Bovendien staan relatief grote producties zoals de door Netflix bekostigde meervoudige Oscarwinnaar Roma van Mexicaan Alfonso Cuarón er naast kleine titels als À mon âge je me cache encore pour fumer.

Uit die selectie voor de Sembène Award herneemt MOOOV enkele toppers die al werden geconsacreerd door het westerse festival- en prijzencircuit: Burning, Capharnaüm, Roma en Shoplifters. Het opnieuw vertonen van deze films sluit aan bij de ambitie van het festival om van april de maand van de wereldfilm te maken en kijkers over heel Vlaanderen in contact te brengen met ‘wereldcinema’.

Exploitatie

Op dezelfde avond (26/4) waarop de Sembène Award wordt bekendgemaakt, reikt het festival zijn derde Oeuvre Award uit. Na de Frans-Senegalese Alain Gomis (Félicité) en de Frans-Marokkaanse Nabil Ayouch (Les chevaux de Dieu) is de eer nu aan de in Marokko geboren Fransman Philippe Faucon. Zelf een migrantenkind, vertellen zijn films vaak over de migrantengemeenschappen in Frankrijk. Zijn nieuwste, AMIN, is het verhaal van een Senegalees die zijn vrouw en drie kinderen achterlaat om op Franse bouwwerven te gaan werken. Faucon richt zich op de vraag welke opofferingen mensen doorstaan voor een beter leven en hoe zwaar een bestaan tussen twee werelden doorweegt.

Yomeddine

De economische vluchteling die zijn persoonlijke leven in de weegschaal legt, sluit aan bij een van de thematische draden die MOOOV door zijn programma trekt. Exploitatie of uitbuiting tekent onder meer het ambitieuze A LAND IMAGINED van Siew Hua Yeo uit Singapore en het door de broers Dardenne geproduceerde AYKA van Sergej Dvortsevoj. Die eerste is een neonoir met sociale en economische thema’s die de hedendaagse slavernij in een Zuid-Singaporese havenbouw tegen het licht houdt. AYKA draait dan weer helemaal rond een jonge Kirgizische vrouw die met zichzelf geen blijf weet in het kille, onverschillige Moskou waar ze een kind ter wereld brengt. Ook de hoofdpersonages van YOMEDINNE leven in de zelfkant van de maatschappij. De Egyptische cineast A.B. Shawky voert in zijn afstudeerfilm (die het vorig jaar tot de hoofdcompetitie in Cannes schopte) een lepralijder en een weesjongetje op die samen op zoek gaan naar hun familiale roots. Hoewel verrassend feelgood, weet YOMEDINNE de valkuilen van de in wereldfilm vaak gebezigde roadmoviestructuur, handcamera en amateur-acteurs niet overal te vermijden. Toch is YOMEDINNE een beloftevol debuut, dat jammer genoeg verdween uit de releaseplannen in Vlaanderen. A LAND IMAGINED en AYKA zijn binnenkort wel te zien in Vlaamse bioscopen.

Familiale conventies

In de selectie afkomstig uit land in focus India is het uitkijken naar een van de nieuwe films van de heel productieve Anurag Kashyap, grootmeester van de gangsterkroniek (Gangs of Wasseypur). Met HUSBAND MATERIAL, originele titel Manmarziyaan, richt hij zich op de aard van romantische relaties in een land waar het scherm gedomineerd wordt door Bollywoodconventies en waar buiten de bioscoop huwelijk en liefde niet altijd synoniem zijn.

Huwelijksgeluk staat ook onder druk in de nieuwe film van Carlos Reygadas, NUESTRO TIEMPO. Daarin voert de Mexicaanse cineast zichzelf op als een man die dan toch niet zo vrij omgaat met de open relatie die hij met zijn echtgenote beweert te hebben. Een magistrale openingsscène legt de verhoudingen tussen jeugdige jongens en meisjes op de rooster, waarna het steekspel tussen de seksen heel wat minder speels wordt voortgezet onder volwassenen. Het festival organiseert ook een vertoning van Reygadas POST TENEBRAS LUX met daarbij een nieuwe soundtrack door de experimentele elektronicamuzikant Köhn (Gentenaar Jürgen De Blonde).

In een trio andere aanraders, het Zuid-Afrikaanse DIE STROPERS, het Kazakse THE RIVER en LAS HEREDERAS uit Paraguay, staan eveneens problematische familiale relaties centraal. In het aan de films van Oliver Hermanus (Skoonheid, The Endless River) herinnerende DIE STROPERS legt ook landgenoot Etienne Kallos de onfrisse relatie tussen de Afrikanercultuur en de huidige seksuele mores bloot. Giftige mannelijkheid zit er in een gevaarlijke cocktail met zwijgzaam conservatisme. Hoe verwrongen ideeën over mannelijkheid wegen op de persoonlijke ontwikkeling ervaren ook de vijf jonge broers in THE RIVER van Emir Baigazin. De komst van technologische speeltjes zoals een iPad ondergraaft de hiërarchie tussen de jongens, die door hun vader met fysieke straffen en emotionele chantage in het gareel worden gehouden. In een idyllisch landschap revolteren ze tegen de archaïsche disciplinering van hun vader, terwijl broederlijkheid en verraad tot een ongemakkelijke climax leiden. Ouderwetse leefpatronen wegen ook zwaar in LAS HEREDERAS, waarin een zestigjarige vrouw probeert te ontkomen aan een verstikkende lesbische relatie in een beklemmende Paraguyaanse samenleving.

An Elephant Sitting Still

De meest ambitieuze en tegelijk trieste ontsnappingspoging aan te nauwe sociale conventies is te vinden in AN ELEPHANT SITTING STILL, de debuut- én testamentfilm van de Chinees Hu Bo. In onze recensie schreven we: “De auditieve verrassing aan het slot, het beste filmeinde in tijden, is een doorvolede noodkreet van vervreemde eenzaten, een krachtige oproep tot verzet die ingaat tegen apathie.” In de uren die daaraan voorafgaan, zien we personages op zoek gaan naar een gelukzaliger leven in een vereenzamende Chinese samenleving. Geen vrolijke boel, wel uitermate sterke cinema.

Over de selectie animatiefilms op MOOOV, met onder andere FUNAN en ANOTHER DAY OF LIFE, lees je meer in ons aprilnummer, te bestellen met een mailtje naar info@filmmagie.be. Het festival gaat van 23 april tot 5 mei door in Beringen, Brugge, Genk, Lier, Roeselare, Sint-Niklaas en Turnhout. Meer informatie vind je op de festivalwebsite van MOOOV.

WEDSTRIJD De Ousmane Sembène-award wordt uitgereikt aan de beste wereldfilm die uitkwam sinds april 2018. Wie moet volgens jou de winnaar worden? Mail je antwoord naar win@filmmagie.be en win een duoticket voor een film en locatie naar keuze.

Beeld boven: A Land Imagined

Geschreven door BJORN GABRIELS
 
onomatopee