Poëtische documentaires op Filmer à tout prix

Poëtische mijmeringen zijn niet zelden stijlkenmerken van langere documentaires bedoeld voor de bioscoop. In het programma van Filmer à tout prix zaten vorige week docu’s verscholen die gruwel tonen als beeldrijke visuele gedichten om bij de toeschouwer veel meer los te maken.

LES ÉTERNELS van de Belg Pierre-Yves Vandeweerd is opgebouwd als een drieluik rond de Armeense genocide, nog altijd niet erkent door de Turkse overheid (zie ook de dvd-bespreking van The Promise). Vandeweerd begint zijn documentaire met een gedetailleerd travelshot langs een rij laarzen van soldaten die in looppas hun plaats in de loopgraven innemen. De ‘eeuwigen’ waar de filmtitel aan refereert duiken pas op in het tweede deel als oude mannen, gekleed in camouflage-uitrusting. Zij hebben dan wel de gruwel overleefd, mentaal zitten ze aan de grond. In het derde deel loopt een jongeman met een zwarte winterjas door een besneeuwd landschap, gevolgd door de camera. In de ruïne van wat ooit een kerk was zoekt de man tevergeefs naar een hogere macht die een eind kan maken aan al dat onzinnige geweld. LES ÉTERNELS is een aanklacht tegen oorlog in het algemeen en die tussen Armenië en Azerbeidzjan in het bijzonder. Hoewel vooral kanongebulder en helikoptergeluiden te horen zijn, zijn de beelden poëtisch, meditatief bijna.

Vooraleer op 25 april 1974 de Anjerrevolutie – zonder bloedvergieten – een einde maakte aan het bewind van dictator Salazar, waren er in Portugal misdaden tegen de menselijkheid. De Portugese Susana de Sousa Dias nam dat als uitgangspunt voor LUZ OBSCURA. De degelijkheid waarmee het regime erin slaagde om de sporen van zijn misdaden uit te wissen zorgde mee voor een schaarste aan bruikbaar (historisch) materiaal. Dat vereist wel enige creativiteit van de filmmaker. Aan de hand van enkele foto’s afkomstig uit archieven van de PIDE (de Portugese geheime politie) worden bloedverwanten opgezocht die, meestal in voice-over, vertellen over ‘feiten’ tijdens de rechtse dictatuur. De donkere golven van de zee die tussen de getuigenissen in alsmaar trager door het beeld glijden, werken sterk op het gemoed van de toeschouwer. Een foto voor en na verklaart perfect het lijden van een vrouw tijdens haar opsluiting.

Anderhalf jaar werkte Manon Coubia – geboren in Frankrijk maar ze woont in Brussel – aan de 14 minuten durende parel L’IMMENSE RETOUR (ROMANCE). De in 2016 al bekroond op het festival van Locarno is gebaseerd op een fait divers: de verdwijning van een bergbeklimmer in een gletsjerspleet. Het wit van het ijs vloeit over in het wit van de lakens waartussen een jonge vrouw ligt te wachten. De cirkelende beweging in de slaapkamer en de geleidelijke afbraak van de gletsjer wijzen op het verglijden van de jaren, tot een oude grijze vrouw ontwaakt en het geconserveerde lichaam van de alpinist uit gesmolten ijs tevoorschijn komt.

Palmares

Competitie Belgische korte films

Prix Cinergie: ANGELIKA van Léopold Legrand
Prix de la Critique: SI TU ME POSES LA QUESTION van Siam Bouzerda
Prix du Regard Citoyen: ANGELIKA van Léopold Legrand

Competitie Internationale lange films

Prix du Jury: BRÜDER DER NACHT van Patric Chiha & A FABRICA DE NADA van Pedro Pinho
Grand Prix: BELINDA van Marie Dumora

Competitie Belgische lange films

Prix Quadrature du Cercle: KALÈS van Laurent Van Lancker
Prix CBA – WIP – Dérives: RYTHM ET INTERVALS van Comes Chahbazian
Prix Documentaire sur Grand Écran: OLTREMARE van Loredana Bianconi
Prix Studio l’Équipe: LA FLEURIÈRE van Ruben Desiere
Prix du Jury: OLTREMARE van Loredana Bianconi
Grand Prix: KALÈS van Laurent Van Lancker

Beeld: LES ÉTERNELS (Pierre-Yves Vandeweerd)

Geschreven door ALFONS ENGELEN