Reason wint IDFA

Een stevige reportage van 4 uur, REASON van de 68-jarige Indiase filmer Anand Patwardhan, heeft de Grote Prijs van het Internationale Documentaire Filmfestival in Amsterdam (IDFA) gewonnen.

In dit overweldigende, heftige document is de toeschouwer er getuige van hoe religieus-nationalistische fundamentalisten met moorddadig geweld en nietsontziende intimidatie de weg plaveien naar een weinig verdraagzame Indiase samenleving waar irrationaliteit versus ratio (rede) is komen te staan. Loze geruchten worden als waar bestempeld, waarop een knokploeg het recht in eigen hand neemt en aan het lynchen slaat … Behalve onschuldige burgers zijn ook vaak moslims, dalits en rationalistische (vrij)denkers hun leven helemaal niet meer zeker. Regisseur Patwardhan kreeg het idee voor een film nadat twee prominente sprekers waren vermoord. Een teken des tijds waarbij de overheid helemaal niet vrijuit gaat!

De Grote Juryprijs was voor LOS REYES, waarin de regisseurs Bettina Perut & Iván Osnovikoff twee zwerfhonden volgt in de Chileense hoofdstad Santiago.

NOW SOMETHING IS SLOWLY CHANGING (over de Nederlandse ‘hulpindustrie’) werd uitgeroepen tot beste Nederlandse documentaire, terwijl de Speciale Juryprijs voor BUT NOW IS PERFECT van Carin Goeijers was, een documentaire over de vluchtelingenopvang in het Zuid-Italiaanse bergdorp Riace.

De openingsfilm van het festival KABUL, CITY IN THE WIND van de Nederlands-Afghaanse filmer Aboozar Amini ten slotte mocht de Speciale Juryprijs in de categorie Beste Debuut in ontvangst nemen.

Een andere opmerkelijke documentaire was LES TOMBEAUX SANS NOMS van Rithy Panh, eerder al goed voor enkele prijzen op het recente filmfestival van Namen (FIFF). In zijn indrukwekkende poëtische document gaat Rithy Panh – eens te meer – zoeken naar de graven en/of sporen van zijn 19 familieleden die tijdens de genocide in Cambodja in april 1975 om het leven kwamen. Schrijnende getuigenissen over het willekeurige moorden, de uitputting, de ontberingen door de communistische Rode Khmer worden afgewisseld met prachtige beelden van de dodenakkers en met sprekende teksten uit een viertal andere films zoals Nuit et brouillard, de legendarische holocaustfilm van Alain Resnais.

A THOUSAND GIRLS LIKE ME van Sahra Mani is het afgrijselijke verhaal van een jonge beeldschone vrouw die jarenlang door haar vader is geterroriseerd én verkracht. Kathera heeft er twee kinderen aan overgehouden die dus tegelijk haar kinderen en haar broertjes zijn. Gelukkig (!) voor haar en voor haar moeder zit de man (“het monster”) in de gevangenis in afwachting van een proces. Maar veilig is het gezin niet, want de broers van de man houden niet op hen te bedreigen. Bijgevolg wordt de familie opgejaagd van de ene (geheime) woonst naar de andere …

Sinds er in Afghanistan een wet werd aangenomen om seksueel geweld te beteugelen was Kathera de eerste die het gevecht wou aangaan … Ze consulteerde tal van imams die haar klacht negeerden, pas de 14de gaf haar de raad naar de media te stappen. Wat de vrouw ook deed, weliswaar helemaal gesluierd op haar ogen na. De filmmaakster wou aanvankelijk de vrouw helpen, maar vroeg zich af hoe dan wel. Al snel zag ze in dat ze meer moest doen. Haar schrijnende relaas, haar portret is van een zeldzame indringendheid.

Even schrijnend en ontluisterend was het verhaal van THE GREATEST SACRIFICE waarin Eyad Aljarod drie jaar (tot 2012) in het Syrische provinciestadje Saraqeb de evolutie heeft gevolgd van vreedzaam protest met zang en dans (én veel kleur) tot uiteindelijk een gewelddadig gevecht van de burgers met de overheid, eerst tegen tanks om vervolgens geteisterd te worden door allesvernietigende willekeurige bombardementen. Eyad liep van dichtbij mee met Haaf en Daoud, twee jonge kerels met de beste bedoelingen, vrienden en bloedbroeders, die het stadje wilden vrijwaren van elke bezettingsmacht. Behalve met het overdreven geweld van het Assad-regime kregen ze vooral ook te maken met sluipschutters, dieven en smokkelaars. En hebben het – jammer genoeg – niet overleefd.

Het was niet allemaal kommer en kwel op IDFA. Zo is er UP THE MOUNTAIN van Yang Zhang, een doorleefde kroniek van het leven van alledag in een afgelegen bergdorpje in het zuiden van China waar kunstenaar Shen tekenlessen geeft. Een mooie ode aan de traditionele Chinese cultuur.

Deze 31ste editie was de eerste onder leiding van artistiek directeur Orwa Nyrabia. Hij begon als filmproducent in de Syrische hoofdstad Damascus. In 2008 was hij er medeoprichter van het succesvolle documentairefilmfestival Dox Box. Bijna al zijn films, waaronder Return to Homs uit 2013, werden op IDFA vertoond. In 2012 belandde hij in de gevangenis en werd pas vrijgelaten na een door Ken Loach en Martin Scorsese gesteunde internationale protestcampagne. Sindsdien woonde hij in Caïro en Berlijn. Zijn uitgangspunt luidt: “Een politieke film kan net ook heel intiem en persoonlijk zijn!”

Beeld: Reason

Geschreven door FREDDY SARTOR