Sprookjesachtig Film Fest Gent

Heel lang geleden trokken mensen langs dorpen en steden om aan de bewoners verhalen te vertellen. Die konden ongezouten of grappig zijn, gewelddadig of lief en telkens met een boodschap. Die vertellers zijn – net zoals marktzangers – verdwenen. Wie kent nog een verteller ? Wel, cineasten kunnen als moderne vertellers bestempeld worden, niet oraal doch met beelden.

Stel je maar eens voor : je bent koning van een land en daarmee verplicht om wetten uit te vaardigen maar het schrift is nog niet uitgevonden, hoe doe je dat dan? Stuur vertellers op pad met eenvoudige verhalen, waar telkens een levensles in verscholen zit. De verhalen blijven in de hoofden van de mensen zitten, helaas verdwijnt wel de diepere betekenis. Dan komt het geschreven woord en die (intussen vreemde verhalen) worden opgetekend, gekuist, vertaald en herwerkt tot er vrijwel niks meer van overblijft, en wat nog belangrijker is : wie leest ze nog ? De Jataka (400 vc), de Panchatantra (300 vc) en 1200 jaar later de Alf laila Wa-laila. Jawel 'De sprookjes van 1001 nacht'. Vergeet maar meteen Aladdin, Ali baba of Sinbad, die werden later toegevoegd. De oudste Engelse vertaling leverde de tolk van dienst zelfs een fikse straf op wegens pornografie. Nee, we gaan er niet op vooruit.
En nu is er ARABIAN NIGHTS (foto) van de Portugese filmmaker Miguel 'Tabu' Gomes, een meer dan 6 uur durende turf, opgedeeld in drie delen die behoorlijk van elkaar verschillen. In het eerste deel worden de documentaire beelden van de ontslagen op de scheepswerf van Viana do Castelo , afgewisseld met het overbekende proces van de haan uit 1001 nacht onder meer. De geïnspireerde filmer ontpopt zich tot een nar die de hoge heren de waarheid durft te voor te houden. De oude verhalen zijn Oosters van aankleding en fungeren als grappige intermezzo's. Dat is in deel II niet langer het geval. Hier het Portugal van nu in totale ontreddering, waar elke maand wel weer een gezin uit een huizenblok wordt gezet omdat ze niet langer de huur kunnen betalen. Ook deze verhalen blijven korter bij het heden maar zijn daarom niet minder spitant. Deel III keert meer terug naar deel I, met een lang exotisch stuk waar Scheherazade doelloos – zo lijkt het wel – ronddwaalt over de rotsen bij de zee en terloops een mooie Adonis afwijst. Dat is pas een sprookje.

Maar er is meer nog, want omstreeks 1635 tekende G. Basile in Napels 50 sprookjes op met onder meer het bekende Assepoester, de Gelaarsde Kat, Rapunzel of Sneeuwwitje. Matteo Gomorra Garrone bewerkte enkele daarvan in zijn TALE OF TALES, een trilogie met epiloog. Zijn keuze viel niet op de overbekende verhalen doch enkele die over het egoïsme van de mens gingen. Bijgevolg maakt schoonheid nogal eens plaats voor geweld en wordt het barokke overdadige niet zo zeer vertaald in vindingrijke metaforen, doch in een mix van realiteit en surrealisme.

Sofokles - niet meteen een sprookjesschrijver misschien - maar zijn drama's bevatten wel veel kenmerken van de orale overlevering. Laszlo Nemes gebruikte het motief van Sofokles' Antigone (morele of goddelijke wetten versus de individuele, menselijke wetten) voor zijn beklemmend langspeelfilmdebuut SON OF SAUL, vanaf volgende week in de bioscoop. Het vierkante beeld zorgt voor een claustrofobisch gevoel, de camera zit meestal in de de nek(haren) van Saul, waardoor we kunnen zien wat hij ziet, ervaren wat hij ervaart. En dat is niet niks. Saul is namelijk lid van het Sonderkommando in het uitroeiingskamp van Auschwitz anno 1944. Als en levende dode voert hij opdrachten uit die de ss-ers hem hebben gegeven. Hij leeft pas op wanneer hij in een jongen zijn zoon ziet die hij per se een waardige begrafenis wil geven.
De film blijkt één lange koortsachtige tocht door de chaos van een dodenkamp, ondernomen door het hoofdpersonage, op zoek naar een rabbijn die het joodse dodengebed over zijn zoon wil uitspreken... Is die jongen zijn zoon wel? Is de man die zich uitgeeft voor rabbi... wel degelijk een rabbijn ? Dat zijn niet de vragen die moeten worden gesteld, wel wat precies de bovenmenselijke, religieuze missie is waardoor deze man wordt gedreven... Nooit eerder werd de afschuwwekkende horror van de concentratiekampen tijdens Wereldoorlog II is zo realistisch opgeroepen, zo levensecht gesuggereerd met klank en geluid.

Geschreven door ZENO CORNELIS
 
onomatopee