Streamen buiten de mainstream: binnenblijven met Chantal Akerman

Na weken in quarantaine – en het einde is nog niet in zicht – zien we de muren weleens op ons afkomen. Niemand minder dan Chantal Akerman, de invloedrijkste Belgische filmmaker ooit, legde op film vast hoe het is om gevangen te zitten in een huiselijke ruimte. Wij speurden naar online beschikbare Akermanfilms.

Vanaf 3 april stelt CINEMATEK Akermans bekendste meesterwerk JEANNE DIELMAN 23, QUAI DU COMMERCE 1080 BRUXELLES online ter beschikking. In haar minimalistische film volgt Akerman met symmetrische composities, afstandelijke camera en statische long takes de rigoureus geplande huishoudelijke bezigheden van Jeanne Dielman (Delphine Seyrig), een alleenstaande vrouw met tienerzoon. Vele interessante video-essays verkennen de systematiek en herhaling in JEANNE DIELMAN, onder andere Formal Repetitions and Similarities en Day x Day x Day. Voor het merendeel van de tijd blijft Jeanne in haar flat, enkel om boodschappen te doen begeeft ze zich buitenshuis. Het video-essay Regarding the Pain of Jeanne Dielman brengt een boeiende feministische lezing van JEANNE DIELMAN door te stellen dat de huiselijke sfeer een ‘gevangenis’ is voor Jeanne. Dat observeert ook filmhistoricus Steven Jacobs in zijn analyse van ruimtes in Akermanfilms: “Interieurs in de films van Akerman roepen geen gevoelens van huiselijk geluk op, maar lijken de personages eerder gevangen te houden.”

JEANNE DIELMAN (1975, 201’) is te bekijken bij Lumière en UniversCine.

Een latere Akermanfilm die doet denken aan JEANNE DIELMAN, is L’HOMME À LA VALISE. In even statische shots zit het hoofdpersonage, gespeeld door Akerman zelf, ook gevangen in haar flat. Gedwongen om ongewenst samen te leven met een kennis, stelt ze een plan op om hem niet tegen het lijf te lopen – met hilariteit tot gevolg. Na een tijdje besluit ze niet meer uit haar kamer te komen: ze bestelt boodschappen via de telefoon, maakt van haar eigen slaapkamer een fort – inclusief  campingvuurtje – afwachtend tot ze weer veilig en op haar gemak naar buiten kan.

L’HOMME À LA VALISE (1983, 100’) is hier te bekijken.

Het probleem van samenwonen duikt ook op in een van Akermans meer toegankelijke films: DEMAIN ON DÉMÉNAGE. Wanneer een moeder intrekt bij haar dochter, die schrijfster is, wordt ‘het kot’ te klein. De twee lopen in elkaars weg en besluiten daarom de flat te verkopen om elders te gaan wonen. De verkoop loopt echter niet van een leien dakje in deze bijzonder muzikale film. In hun video-essay Almost Singing, Almost Dancing nemen de filmcritici Adrian Martin en Cristina Álvarez López die constante aanwezigheid van muzikaliteit onder de loep.

Van muziek is er geen sprake in het volledig stille LA CHAMBRE. Deze mysterieuze kortfilm, de eerste die Akerman in New York maakte onder invloed van de structural cinema (vooral Michael Snows Wavelength, 1967), bestaat uit één enkele take en wordt ook wel beschreven als een ‘stilleven’ en ‘zelfportret’. De camera draait langzaam om zijn as in een armzalige, door de ochtendzon verlichte kamer, die tegelijk dienstdoet als woon-, slaap-, was-, kook- en eetruimte. Een aantal keren glijdt het beeld over een bed met daarin een jonge vrouw (Akerman zelf). De ene keer zit ze recht, de andere keer ligt ze te wroeten, een derde keer bijt ze van een appel terwijl ze uitdagend recht in de camera kijkt. Bijt Akerman bewust in de symbolische verboden appel?

LA CHAMBRE (1972, 11’) is hier te bekijken.

In haar eerste kortfilm, SAUT MA VILLE, beet Akerman vier jaar eerder ook al in een appel, maar dan terwijl ze als parodie op de goede huisvrouw ‘grote kuis’ houdt in het keukentje van een flat, niet toevallig een ruimte die geassocieerd wordt met de traditionele vrouwenrol. In plaats van alles netter te maken, ontstaat er een enorme chaos op een bijna slapstickachtige manier, begeleid door een merkwaardige, geneuriede soundtrack. Anders dan de stijl van Akermans latere films, geïnspireerd door de Amerikaanse structural cinema, maakt dit debuut vrijelijk gebruik van jump cuts en losse camera, voornamelijk beïnvloed door de Franse nouvelle vague cineast Jean-Luc Godard.

SAUTE MA VILLE (1968, 13’) is hier te bekijken.

Akermans laatste film NO HOME MOVIE is jammer genoeg niet online te bekijken. Een video-essay dat mediteert over de huiskamers erin is wel te vinden: Inside the Rooms of No Home Movie.

J'ai faim, j'ai froid

Het wereldwijde web biedt ook soelaas voor wie liever niet in de huiselijke sfeer blijft hangen en graag adem zou halen in de door Akerman evenzeer gefilmde buitenwereld.

J’AI FAIM J’AI FROID is een excentrieke, energieke kortfilm over twee meisjes die weglopen naar Parijs en daar door de stad dolen. En soms een beetje zagen.

J’AI FAIM J’AI FROID (1984, 12’) is hier te bekijken.

PORTRAIT D'UNE JEUNE FILLE DE LA FIN DES ANNEES 60 À BRUXELLES speelt zich zogezegd af in de jaren 60, maar Akerman ensceneerde de film anachronistisch in het decor van het Brussel van de jaren 90. Wel opteert ze voor een handcamera, dé filmtechniek van de jaren 60. Terwijl ze spijbelt, ontmoet de vijftienjarige Michelle een jonge legerdeserteur in de cinema. Al pratend over filosofie, liefde en protestbewegingen dwalen ze samen door de openbare ruimte.

PORTRAIT D'UNE JEUNE FILLE DE LA FIN DES ANNEES 60 A BRUXELLES (1994, 60’) is hier te bekijken.

Akermans voorlaatste film LA FOLIE D’ALMAYER is een adaptatie van de gelijknamige debuutroman van de modernistische schrijver Joseph Conrad. De film speelt zich af in Maleisië van de jaren 50 tijdens rebellie tegen de Britse kolonialisten. Te midden van een broeierige jungle speelt ook hier een (werk)kamer een belangrijke rol.

LA FOLIE D’ALMAYER (2011, 127’) is hier te bekijken.

Beeld (boven): La chambre

Geschreven door KATRIJN BEKERS
 
onomatopee