Streamen buiten de mainstream: (wo)man with a movie camera

Avant-gardisten uit de jaren 20 brachten in hun zoektocht naar een ‘pure’ filmtaal eigenzinnige en poëtische vormexperimenten naar het witte doek. Dankzij het online platform Open Culture was het nooit eerder zo makkelijk oude films te bekijken in je huisbioscoop. We kuieren van avant-garde stadssymfonieën naar hedendaagse stadsfilms in Vlaamse VoD-catalogi, en maken onderweg een genderswitch.

Open Culture biedt een overzicht van cinematografisch erfgoed dat verborgen ligt in het wereldwijde web. Een van hun collecties bevat avant-gardistische stadssymfonieën uit de jaren 20, een uiterst gegeerd (maar ook bekritiseerd) en modern genre toen. De bekendste zijn wellicht Walter Ruttmans BERLIN DIE SINFONIE DER GROßSTADT (1927) en MAN WITH A MOVIE CAMERA (1929) van Russische grootmeester Dziga Vertov.

Met zijn camera trok Vertov er van bij het krieken van de dag op uit om het bruisende stadsleven in drie steden van de voormalige Sovjet-Unie te registreren. Op impressionistische wijze capteerde hij stedelijke drukte, beweging en energie, die van het scherm spatten door zijn extreem ritmische, soms abstracte en uiterst intrigerende montage. Vertov haalt alle technieken van beeldbewerking uit de kast en gaat zijn filmrollen te lijf met split screens, freeze frames, jump cuts en superimposities. Zijn radicale filmtaal heeft een duizelingwekkend, opzwepend en poëtisch resultaat tot gevolg.

Wat vele kijkers wellicht niet weten – hoewel ze al monterend te zien is in de zelfreflectieve film – is dat Vertovs echtgenote Elizaveta Svilova mee in de montagekamer zat en deze levendige film mee vormgaf. Zij bepaalde mee wat de film zou tonen en wat niet. Zou die dan eigenlijk niet beter ‘(Wo)man with a movie camera’ heten?

Het zou alvast het testosterongehalte van de stadssymfoniepagina op Open Culture een beetje verlaagd hebben. De andere films in het aanbod – MANHATTA, SAO PAOLO, SINFONIA DA METROPOLE en RIEN QUE LES HEURES zijn immers allemaal van mannelijke hand. Om wat tegengewicht te bieden tegen al dit mannelijke montagegeweld tippen wij uit het thuisbioscoopaanbod van Lumière en UniversCine drie films van vrouwelijke regisseurs waarin – zoals in de stadssymfonieën – steden een personage vormen.

Niet in het minst is dat het geval bij CLEO (Filmmagie 699), het debuut van de Vlaamse cineast Eva Cools. Haar weg banend door de verkeerschaos in Brussel, probeert de zeventienjarige Cleo de dood te verwerken van haar ouders, die omkwamen bij een auto-ongeluk. De opgejaagde, rauwe stad waar toch ook schoonheid in schuilt, is Cleo’s vijand en tegelijk haar thuis. Haar emoties uit Cleo in pianomuziek van Rachmaninov, wat de film een Russische toets geeft. Misschien kun je CLEO wel zien als een hedendaagse, vrouwelijke stadssymfonie, die zowel een aanklacht is tegen de verkeersgekte in Brussel als een ode aan de bruisende stad.

Even bruisend en gevaarlijk is de Senegalese kuststad Dakar in Mati Diops ATLANTIQUE (Filmmagie 700), door cameravrouw Claire Mathon op een mysterieuze, magische en dromerige manier in beeld gebracht. Waar de stadssymfonieën uit de jaren 20 de moderne stad vieren, is de moderniserende stad Dakar voor de jonge protagonisten destructief. De futuristische toren die oprijst op een stedelijke constructiesite, werpt een donkere schaduw over hun levens.

Veel heviger dan ATLANTIQUE en bijna even barstend van energie als de avant-gardistische stadsfilms, is Mounia Meddours PAPICHA. Op een hevig tempo weet ze het tijds- en straatbeeld van Algiers in de jaren 90 te vatten, terwijl een fundamentalistische beweging oprukt en enkele jonge, vrijgevochten vrouwen daartegen rebelleren.

Beeld: Man With a Movie Camera

Geschreven door KATRIJN BEKERS
 
onomatopee