TIFF18: If Beale Street Could Talk, Barry Jenkins’ daad van liefde

Barry Jenkins was in 2008 al te gast in Toronto met zijn debuut ‘Medicine for Melancholy’. Acht jaar later werd het Canadese filmfeest de opstap naar een Oscar voor ‘Moonlight’. Dit jaar krijgt het TIFF-publiek in wereldpremière zijn derde langspeelfilm IF BEALE STREET COULD TALK te zien, een adaptatie van het gelijknamige boek van James Baldwin, “de Shakespeare van onze tijd” volgens acteur Colman Domingo tijdens de Q&A.

Tish (nieuwkomer Kiki Layne) en Fonny (Stephan James, opkomend talent uit Toronto) zijn jong en verliefd; ze vrijen voor het eerst, ze gaan samenwonen en staan op het punt te trouwen. In Harlem, waar Baldwin geboren en getogen is, blijkt het leven in de jaren 70 voor een jong zwart koppel niet altijd gemakkelijk. Hun liefde voor elkaar maakt hen echter sterk. Maar dan wordt Fonny onterecht gearresteerd nadat een Puerto Ricaanse vrouw hem in het politiekantoor aanduidt als haar verkrachter. De getuige is een lokale, blanke agent. Kort daarna blijkt Tish zwanger te zijn. Met een spaarzame en vloeiende narratie toont Jenkins de ontluikende liefde van het koppel. Flashbacks naar hun jeugd leiden geleidelijk naar een recenter verleden tot dat ene onvermijdelijke moment. Het bedwelmende acteerwerk van Regina King (Ray, Southland), die in de film de moeder van Tish speelt, moet hier ook vermeld te worden en levert haar ongetwijfeld een paar filmprijzen op.

 

De talrijke frontale, strakke shots van DoP James Laxton confronteren de kijker met het leed van Baldwins personages. Ze kijken je vanaf het scherm recht in de ogen. Ze hebben niets te verbergen en je kan/mag niet wegkijken. Andere shots kadreert Jenkins’ studievriend en vaste DoP zo dat je zeer dicht op de huid van de personages belandt. Zoals je in Moonlight naast Chiron zat aan de toog van de diner, zit je hier naast Tish’ familie op de bank terwijl zij haar zwangerschap aankondigt. Moesten gelijkaardige shots niet al in Moonlight te zien zijn, dan hadden we het antwoord van Tish’ zus “Unbow your head, sister” kunnen interpreteren als een leidraad voor Laxtons cinematografie. Verder kiezen Jenkins en Laxton opnieuw voor amberbruin en blauw als dominante kleuren.

 

Andere elementen zijn nieuw. Het begin en einde van de film worden begeleid door archiefbeelden over de onderdrukking van de zwarte man door de blanke man. In de hoofdlijn van het verhaal vind je gemakkelijk een kritiek op het gevangeniswezen als industrieel complex. Dat alleen is genoeg om IF BEAL STREET COULD TALK een Oscar op te leveren. In 2016 bracht Ava DuVernay met 13th hetzelfde thema naar TIFF. Haar uiterst kritische documentaire werd vervolgens genomineerd als Beste Documentaire bij deOscars in 2017. Maar Baldwin en Jenkins gaan dieper. IF BEALE STREET COULD TALK gaat over de meervoudige onderdrukkingen die black male bodies moeten ondergaan in onze inherent racistische maatschappij en de destructieve gevolgen daarvan voor hun naasten en hun gemeenschap. Eén meesterlijke scene belichaamt met tastbare emoties de hele opzet: Fonny en Daniel (Brian Tyree Henry, die ook naar TIFF kwam voor Widows) zitten aan de keukentafel. “White man has got to be the devil”, zucht Daniel. De twee mannen, voor wie de herhaalde verdrukkingen te veel worden, zoeken troost bij elkaar en kunnen, moeizaam maar openhartig, heel even alles kwijt. Jenkins’ tedere, liefdevolle blik is helend en verpulvert, zoals hij ook al deed in Moonlight, de stereotypen waarmee zwarte mannen doorgaans geportretteerd worden tot miezerig gruis.

 

Tijdens de zomer van 2013 trok Jenkins naar Europa om er 10 dagen aan Moonlight en vijf weken aan IF BEALE STREET COULD TALK te werken. Dat beide films op hetzelfde moment aan het creatieve brein van Jenkins ontsproten zijn is voelbaar. Hij beschouwt ze zelf bovendien als een paar. “Every black person born in America was born on Beale Street”, een quote uit Baldwins boek die de film opent, maakt zijn intentie meteen duidelijk. In dat opzicht is twee films maken over hetzelfde thema lang niet genoeg en waarschijnlijk slechts het begin. Maar het tweede deel van het voorwoord – “Beale Street is a loud street, it is up to the reader to discern its meaning” – zou dan weer een boodschap kunnen zijn voor de meer geprivilegieerde groep onder de kijkers. Artistiek directeur van TIFF Cameron Bailey gaf het terecht aan bij de internationale première van de film: “We krijgen veel films over liefde te zien, maar IF BEALE STREET COULD TALK is zelf een daad van liefde, met het medeleven, het inzicht, de vrijgevigheid en de helderheid die ware liefde kenmerken.”

Geschreven door INGE COOLSAET
 
onomatopee