Toronto: politiek engagement

Zowel RAZZIA van Marokkaan Nabil Ayouch als THE INSULT van Libanees Ziad Doueiri nemen de situatie in hun land op de korrel, Ayouch doodernstig, Doueiri met humor.

Beide films zijn de opvolgers van politieke uppercuts: vóór RAZZIA draaide Ayouch Much Loved, een film over prostitutie in Marrakesh. Much Loved werd verboden in Marokko en hoofdactrice Loubna Abidar verbannen: hoererij bestaat daar immers niet!

RAZZIA is een mozaïekfilm die Marrakesh inruilt voor Casablanca, de stad van de straatkinderen uit Ali Zaoua, prince de la rue en de zelfmoordterroristen uit Les chevaux de Dieu. Casablanca is hier ook een metafoor voor wat de stad nooit geweest is: de plaats waar de beroemde film met Bogart en Bergman is opgenomen en ‘As time goes by’ op de piano werd gespeeld. De teleurstelling is groot wanneer een van de personages verneemt dat alles werd opgenomen in de Hollywoodstudio’s. Diezelfde teleurstelling vinden we terug bij vijf andere personages, allen slachtoffers van onverdraagzaamheid. Ze willen de vrijheid die een repressief regime hen ontzegt, vandaar de Queensong ‘I want to break free’ op de soundtrack. Abdallah is een idealistische leraar die door een nieuw islamleerplan zijn job verliest. Joe, vertolkt door de Belgische acteur Arieh Worthalter, is een joodse restaurantuitbater die door zijn jonge vriendin wordt verlaten wegens zijn geloofsovertuiging. Hakim is een wannabe-rockster die zich gedraagt als Freddie Mercury en door iedereen wordt uitgelachen. Ines is een verwende teenager met seksueel aanstootgevend gedrag en Salima, vertolkt door coscenarist Maryam Touzani, moet zich als vrouw bevestigen in een paternalistische relatie. Het is met Salima dat deze ensemblefilm nog enigszins hoopvol eindigt in een stad waar het volk vocht tegen het nazisme in de film Casablanca en vandaag in de echte stad dat nog steeds doet tegen corrupte regimes.

Vóór THE INSULT draaide de Libanese regisseur Ziad Doueiri The Attack, een bloedstollende thriller over een Palestijnse chirurg in Tel Aviv die volledig geïntegreerd is in de Israëlische maatschappij tot hij zijn vrouw bij een bomaanslag verliest. Wanneer blijkt dat zij zelf de aanslag heeft gepleegd, verlaat hij zijn nieuwe vaderland om in de Palestijnse gebieden op zoek te gaan naar de extremisten die haar volgens hem gebrainwasht hebben. Een ijzersterke film van een regisseur die ooit assistent-cameraman is geweest van de eerste Tarantinofilms Reservoir Dogs, Pulp Fiction en Jackie Brown.

Ook THE INSULT stelt de vraag of iemand wel echt ingeburgerd kan zijn in een andere maatschappij. Net als de Deense film You Disappear (binnenkort te zien in Vlaanderen) hier op TIFF is de nieuwe film van Ziad Doueiri een rechtszaalthriller over schuld, gerechtigheid en eer, deze keer in Libanon. Wanneer de Palestijnse bouwvakker Yasser (vertolkt door Kamel el Basha, gelauwerd in Venetië) ongevraagd de illegale afvoerpijp aan het balkon van garagist Tony herstelt, leidt dit van scheldwoorden tot gewelddaden. Eigenlijk is het een uit de hand gelopen burenruzie, gemakkelijk op te lossen met een verontschuldiging, ware het niet dat er een brok machismo en etno-religieus verleden tussen zit. De garagist is immers een christelijke Libanees (zoals 40 percent van de bevolking) en de bouwvakker is een van de 450.000 staatloze Palestijnen. De plaatselijke ruzie groeit al snel uit tot een staatszaak wanneer Tony tot Yasser de ongelukkig geformuleerde wens uitspreekt: “Had Ariel Sharon jullie allemaal maar geëlimineerd!” Tony wordt in de rechtszaal bijgestaan door een topadvocaat, Yasser door diens dochter, wat voor de nodige hilariteit zorgt.

Net als in You Disappear krijgen we ook hier meer ‘telling’ dan ‘showing’ en is het einde zeer dubieus. De blikken die Tony en Yasser wisselen, leken te suggereren dat er hoop is voor de toekomst. Daar blijken beide politiek geëngageerde cineasten Ayouch en Doueiri dan toch nog wel in te geloven.

BEELD: RAZZIA

Geschreven door KAREL DEBURCHGRAVE