Urgent op Film Fest Gent

Na de bekendmaking van de openingsfilm van het 44ste Film Fest Gent (10-20 oktober) hoorden we uit meerdere monden: waarom INSYRIATED en niet LE FIDÈLE? Roskams nieuwste zou immers garant staan voor een fonkelende rode loper, met naast de Limburgse regisseur ook sterren Matthias Schoenaerts en Adèle Exarchopoulos. Maar dat was buiten de invalshoek van Vlaanderens grootste filmfestival gerekend.

LE FIDÈLE ging eind september in Belgische première en is nu bezig aan zijn bioscoopcarrière. Regisseur Michaël Roskam geeft in ons oktobernummer aan dat hij in zijn films enige afstand neemt tegenover de prangend actuele turbulenties om ons heen: “Vandaag een fictiefilm maken over iets dat nog leeft, dat gaat niet!” Al voelde hij recent – tijdens een uitzending van het VRT-programma De afspraak – wel de noodzaak om, “vanuit een verantwoordelijkheidsgevoel om iets bij te dragen aan deze maatschappij”, een lans te breken voor een humaner gevangeniswezen.

De Franstalige Belgische filmmaker Philippe Van Leeuw gebruikt wél zijn film INSYRIATED om de verontwaardiging die hij voelt bij actuele mistoestanden aan te kaarten. “Met de film probeer ik, heel concreet, een klein venster te bieden op een realiteit die we niet goed kennen. Want het publiek zal voor het merendeel bestaan uit westerse kijkers. We hebben echt behoefte om te reflecteren op die realiteit”, zegt hij in ons oktobernummer.

Met in gedachte die twee verschillende visies op wat cinema kan doen, is het dus wel te begrijpen waarom INSYRIATED deze editie van Film Fest Gent opent. Onder de noemer ‘De kunst van de opstandigheid’ of ‘The art of rebellion’ presenteren selectieheren Patrick Duynslaegher en Wim De Witte namelijk rode draden door het festivalprogramma tussen films die een appel doen op onze verontwaardiging. Niet toevallig wordt daarbij verwezen naar de Italiaanse klassiekers uit de jaren 60 en 70 die – in al hun diversiteit – te vatten zijn onder de noemer ‘cinema di impegno civile’, ofwel ‘cinema van de burgerplicht’. Van elk online verkocht ticket voor INSYRIATED gaat trouwens een percentage naar het sociaal-culturele initiatief Cinemaximiliaan (een interview met de initiatiefnemers lees je in ons septembernummer).

Rebellie in Gent?

In het eenmalige parcours ‘Changemakers’ zien we dus vaandeldragers van de Italiaanse politieke cinema als LA BATTAGLIA DI ALGERI (Gillo Pontecorvo, 1970) of TEOREMA (Pier Paolo Pasolini, 1968) naast een nieuwe film als L’ATELIER, waarin Laurent Cantet de politieke opvattingen van een groep jongeren tijdens een workshop ‘thriller schrijven’ etaleert in een film die zelf een thriller wordt. In datzelfde parcours zijn ook documentaires opgenomen, zoals THE TRIAL. THE STATE OF RUSSIA VS OLEG SENTSOV, over de Russische filmmaker Sentsov die wegens vermeend terrorisme is veroordeeld, en OURS IS A COUNTRY OF WORDS, de afstudeerfilm van Mathijs Poppe aan de Gentse filmschool KASK.

Die studentenfilm geeft aan dat de meer politieke, geëngageerde invalshoek van Film Fest Gent zich afspeelt in een breder kader. Uit de studentenfilms aan het KASK, vooral de documentaires dan, spreekt al enkele jaren de wil van jonge makers om zich te verhouden tegenover de wereld om zich heen. OURS IS A COUNTRY OF WORDS gaat daarvoor naar een Palestijns vluchtelingenkamp in Libanon. De Gentse filmmaakster Christina Vandekerckhove, in 2001 afgestudeerd aan KASK, trok voor de documentaire RABOT met haar camera naar de Rabotwijk in Gent, waar enkele sociale appartementsblokken dreigen te worden vernield.

In Gent vindt ook elk voorjaar het festival Courtisane plaats. Zij focussen iedere festivaleditie opnieuw op wat politieke cinema was, is en kan zijn. Film Fest Gent heeft nu ‘The art of rebellion’ als tagline. Bij Courtisane hadden ze enkele jaren geleden een programma rond L.A. Rebellion, een los-vaste verzameling Amerikaanse politieke cineasten. Voor het rebelse, politieke karakter van film – en kunst in het algemeen – kan ook nog iets verder in het (Gentse) verleden worden teruggegrepen. Zo werd Studio Skoop – nu een van de festivallocaties van Film Fest Gent – in de turbulente jaren zeventig boven de doopvont gehouden in een context van cultureel verzet. “De [in Studio Skoop vertoonde] films verlosten de waanzin uit de slavernij en spijkerden Wet en Orde van de Edelachtbaren aan het kruis”, schrijft Guido Lauwaert in het recent uitgegeven boek Skopiumschuivers (samengesteld door Paya Germonprez). Naar aanleiding van die publicatie is tijdens het festival in KASK een tentoonstelling te zien over de beginjaren van Studio Skoop. Film Fest Gent lijkt dit jaar dus een brug te slaan met meerdere (recente en oudere) tradities van politiek-maatschappelijk geëngageerde cinema in het Gentse filmweefsel. Vandaar ook het gesprek ‘Verdeel en heers. Alternatieve filmvertoning in Gent’, op 19 oktober in KASK, met onder meer Film Plateau, OFFoff en Courtisane.

De verhouding van film en politiek zal ongetwijfeld aan bod komen in het door het cinefiele platform Sabzian georganiseerde rondetafelgesprek over filmkritiek met als gasten de filmcritici Raymond Bellour (Trafic), Joachim Lepastier (Cahier du Cinéma) en Isabel Stevens (Sight & Sound). George Romero’s klassieker DAWN OF THE DEAD is dan weer een politieke allegorie die met zijn zombies een andere vorm van ‘opstandigheid’ in beeld brengt. De vertoning in Vooruit op 20 oktober gaat vergezeld van een live gebrachte score door Goblin.

Aangespoord door het luik ‘Italiaanse politieke cinema’ kunnen we ons misschien afvragen wat urgente cinema in Vlaanderen kan betekenen, met in Gent premières van onder meer ZAGROS (Sahim Omar Kalifa), BLUE SILENCE (Bülent Öztürk) en RESURRECTION (Kristof Hoornaert).

Aanraders

Niet het hele programma ‘moet’ gelezen worden vanuit de slogan ‘De kunst van de opstandigheid’. Al kan dat label gelden voor verschillende films in competitie: voor THREE BILLBOARDS OUTSIDE EBBING, MISSOURI (Martin McDonagh) en de recalcitrante rebellie van Frances McDormands hoofdpersonage, voor de Russische mokerslag TESNOTA (Kantemir Balagov) over etnisch geweld (een van de revelaties in Cannes eerder dit jaar), of voor A MAN OF INTEGRETY van de in Iran veroordeelde filmmaker Mohammad Rasoulof.

Film Fest Gent biedt ook elk jaar een ‘best of’ van wat het internationale festivalcircuit heeft voortgebracht. Dit jaar is dat zelfs letterlijk te nemen, met zowel de Gouden Beer uit Berlijn ON BODY AND SOUL (Ildikó Enyedi), Gouden Palmwinnaar THE SQUARE (Ruben Östlund) en de Venetiaanse Gouden Leeuw THE SHAPE OF WATER (Guillermo del Toro).

Andere films die we eerder dit jaar al opmerkten en later een bioscooprelease in België zullen krijgen: THE RIDER, THE KILLING OF A SACRED DEER en YOU WERE NEVER REALLY HERE. Hebben (nog) geen Belgische distributeurs kunnen overtuigen, maar zijn wel aanraders: COLUMBUS, de debuutfilm van de Amerikaan Kogonada, waarin hij strakke beelden van moderne architectuur paart aan een opmerkelijke vriendschapsrelatie, en de vignettenfilm POSOKI van de Bulgaar Stephan Komandarev waarin het leven in Bulgarije gefileerd wordt in enkele taxiritten.

Net als hun internationale collega’s ruimt ook Film Fest Gent plaats voor series. Eyecatcher is zonder meer de vertoning van Rainer Werner Fassbinders ACHT STUNDEN SIND KEIN TAG (1972). Een andere trend in het festivallandschap zijn de activiteiten van festivals het hele jaar door. Film Fest Gent organiseert al talkshows en filmvertoningen, en nu komt daar na afloop van het festival nog een VoD-platform bij. Zo begint het festival na 20 oktober gewoon opnieuw.

Beeld: INSYRIATED

Meer lezen: zie FM oktober 2017. Te koop in een van onze verkooppunten (€7) of te bestellen via [email protected] (€7 + €1,5 verzending).

Geschreven door BJORN GABRIELS
 
onomatopee