Veel geblaat in Shaun, maar geen dialoog

Woensdag komt SHAUN THE SHEEP MOVIE in de bioscoop. Filmmagie mocht even spreken met de regisseurs van deze pittige klei-animatiefilm. Honderddertig doldwaze tv-verhaaltjes van 7 minuten lang hebben Shaun het schaap en zijn niet alledaagse kudde niet alleen in Vlaanderen via Ketnet populair gemaakt, maar in liefst 170 landen. Bij Aardman, de specialisten van de klei-animatie in het Britse Bristol, wordt de eerste lange film met het pientere schaap in de hoofdrol gezien als een waardige opvolger voor Chicken Run, hun grootste succes tot op heden. Een gesprek met Mark Burton en Richard Starzak, de regisseurs van SHAUN THE SHEEP MOVIE.

Waarom heeft de film twee regisseurs?
M. BURTON: Veel lange animatiefilms worden geleid door twee regisseurs, ten eerste wegens de hoeveelheid werk. Richard en ik regisseren 20 eenheden, 20 opnamesets die tegelijkertijd draaien. Daarnaast zijn er andere taken zoals het opnemen van stemmen, de montage, te veel om op te noemen. Maar ook creatief is het zeer goed een tweede persoon te hebben om over de film te discussiëren, ideeën eruit te flappen en mekaar te helpen.
R. STARZAK: Ik vind werken met twee essentieel, zeker omdat we een zeer krap tijdschema hadden. De film is in minder dan 10 maanden gemaakt. We bespraken elke morgen wel wat er die dag zou gedraaid worden en zorgden ervoor dat we het over alle dingen eens waren, maar dan ging elk zijn eigen weg, passeerden we af en toe elkaar, elk met zijn eigen entourage, om uiteindelijk ’s avonds weer samen te zitten om te zien hoe alles gelopen was.

Maar jullie schreven ook allebei aan het scenario?
M. BURTON: Inderdaad, allebei. Wij bedachten het verhaal, maar kregen daarbij ook hulp van producer Paul Kewley, enkele story artists kwamen soms met grappen net als de mensen die de scripts visualiseren. En dan is er nog de inbreng van wat wij noemen ‘de Aardman brain trust’ (een adviesraad, nvdr), waar wij deel van uitmaken samen met sleutelfiguren van de studio als Nick Park, Peter Lord en David Sproxton.

En het script voor de film schrijven zal wel anders zijn dan een episode voor de serie neerpennen?
M. BURTON: Natuurlijk. De tv-afleveringen duren 7' en de film 80'. Dat is een enorme schaalvergroting die alles anders maakt. Omdat je moet denken in termen van emotionele en thematische ideeën. Voor het grote scherm moet je pogen een verhaal te creëren dat overeind blijft voor die lange periode, dat is een heel andere discipline.

Maar de figuren in de film moeten herkenbaar blijven?
M. BURTON: Ja, het zijn dezelfde personages, maar wij graven een beetje dieper naar wie ze eigenlijk zijn en hoe hun emotionele leven eruit ziet.

Richt SHAUN THE SHEEP MOVIE zich tot een ander, breder publiek dan de tv-filmpjes?.
R. STARZAK: Toen we aan de film begonnen hebben we afgesproken dat de toeschouwers de tv-reeks niet hoefden te kennen; is dat wel het geval dan is dat gewoon een pluspunt, want je kent al enkele personages. Het was Marks uitstekende idee een relatie uit te spitten die we in de tv-reeks nooit geëxploreerd hebben, namelijk de relatie tussen De Boer en Shaun omdat het in de tv-reeks altijd gaat over de relatie tussen Shaun en Bitzer de hond, of tussen Bitzer en de Landbouwer. In de film brengen we een soort vader (De Boer) en zoon (Shaun)-verhaal. En vermits we een familiefilm maakten, dachten we dat het goed was ook een familiethema te hebben.

Toen jullie met de tv-reeks begonnen, was die gericht op kijkers van een specifieke leeftijdsgroep.
R. STARZAK: Wij mikten op de kinderen van 7 tot 10. En we beeldden Shaun uit als een iets oudere jongen tussen 10 en 12, zodat hij iemand was waar de leeftijdsgroep van 7 tot 10 naar kon opkijken. Maar eens de tv-reeks gestart, maakten we de show op dezelfde manier waarop Aardman al zijn shows maakt en alle Wallace en Gromit-films: wij brachten datgene waar we zelf mee konden lachen, net alsof we het voor onszelf maakten. Wij wilden comedy brengen die ons amuseerde, en deden geen pogingen om het voor kinderen wat eenvoudiger voor te stellen of hen te bevoogden. Dat geldt voor de tv-reeks en even goed voor de film. Door zo te werken is het ook wel zo dat niet iedereen alle grappen beet heeft. Uiteindelijk dachten we niet meer aan onze doelgroep, aan wat kinderen graag zouden zien, maar poogden we zuiver entertainment te brengen, zonder iets opvoedkundigs of moreels erin verwerkt, gewoon een slapstick show. En de BBC en de Duitse WDR vonden dat prachtig. Dus zijn we op die weg voortgegaan.

Er is geen dialoog in de tv-reeks. Maar jullie aarzelden toch even om ook de film zonder dialoog te draaien, niet?
R. STARZAK: Er was enige aarzeling. Wij onderzochten alle mogelijkheden maar vonden het toch best bij de integriteit van de serie te blijven en zonder dialoog te werken. Aanvankelijk waren we bezorgd of de film zich staande zou kunnen houden zonder dialoog, maar het werd heel duidelijk dat hij dat kon.

Shaun is niet jullie creatie. Waar verschijnt hij voor het eerst?
M. BURTON: In Nick Parks Wallace en Gromit film van een half uur A Close Shave (1995) en daarin is Shaun een babyschaapje op de boerderij, een bijfiguur, maar de mensen hielden echt van dit personage.
R. STARZAK: Pas zowat 10 jaar later startten ze met het ontwikkelen van de tv-reeks. En eerst huurden ze mij in om een pilootaflevering te regisseren. Uit het door iemand uit het bedrijf geschreven script bleek die Shaun een schaap te zijn dat alles kon. Hij had een motorfiets, een kredietkaart, hij nam zijn liefje mee naar de bioscoop. Er was gewoon geen reden om een schaap te zijn. Toen ik aan de animatic (de rudimentaire bewegende versie van het storyboard, nvdr.) werkte, zei ik tegen de Aardmanbazen dat dit verhaal niet zou werken. Ik stelde voor mee te werken aan het script, maar dan wel heel anders en van Shaun een schaap te maken met de beperkingen van een schaap. En de schaapshond Bitzer doet zowat het werk van een ploegbaas, terwijl De Boer een soort grote baas is die niet goed ziet wat er gebeurt. En ik kreeg groen licht. Ik werkte zonder dialoog en iedereen vond dat goed. Ik heb de serie bedacht, de eerste reeks geregisseerd en verscheidene episodes geschreven.

En vertellen zonder dialoog, dat werkte?
R. STARZAK: De reden waarom niemand sprak was eigenlijk meer een praktische noodzaak. Het budget voor kindertv-reeksen laat niet veel lipsynchronisatie toe. Dat is zeer duur. En we dachten: misschien hebben we dat niet nodig met een dier. En dus vertelden we het verhaal zeer filmisch. En dat werkte heel goed. Ondertussen hebben we op 7 jaar tijd 130 op zichzelf staande episodes van telkens 7 minuten gemaakt. TV-stations kunnen tegen de tijd dat die allemaal vertoond zijn, gewoon weer alles herhalen.

Waarom slaat de serie aan in de meest uiteenlopende regio’s?
M. BURTON: Doordat we de serie van bij het begin – om de genoemde praktische reden – zonder dialoog gemaakt hebben is hij nu zeer populair omdat niemand enige vertaling nodig heeft . We noemen dat het Mister Bean effect. Hij is populair op plaatsen waar je niet eens aan zou gedacht hebben. Zoals de Golfstaten of het Midden Oosten, Shaun is populairder in Japan en Duitsland dan in het Verenigd Koninkrijk. We hadden nooit verwacht dat de serie in 170 territoria zou verkocht worden. Verbazingwekkend.

Liep de reeks ook in de VS?
M. BURTON: Ja, maar ze wilden de episodes daar maar 5 minuten lang, en dus werden ze ingekort. Maar de tv-serie is daar niet zo populair als elders. Met uitzondering van Chicken Run uit 1998 die nog steeds de meest renderende lange stop-motion film aller tijden is en in de VS 100 miljoen dollar opbracht, deden ook de andere Aardmanfilms, zoals die met Wallace en Gromit het in de VS alleen goed in de grootsteden – New York, San Francisco, Chicago – terwijl Middle America niet toehapte. Het is moeilijk door te breken in die markt.

Waren alle scènes in de tv-reeksen aanvaardbaar voor bijvoorbeeld de Golfstaten of andere landen?
R. STARZAK: De Golfstaten zijn niet gek op varkens. Varkens kunnen daar niet goed zijn, ze moeten des duivels zijn. Varkens opvoeren die goede dingen doen, kan niet. Gevolg: uit enkele episodes werden onze drie Ondeugende Varkens weggeknipt. Vermeldenswaard is ook dat ze in de VS niet van schapenkeutels moeten weten. In de eerste serie hadden we de wei bezaaid met schapenkeutels, zoals dat in werkelijkheid ook is. De Amerikanen zegden: “We don’t want poop”. Het schapenmest moest eruit.

Denken jullie al aan een tweede film?
M. BURTON: Richard wel, ja
R. STARZAK: Ja, ik zou dat geweldig vinden. Momenteel produceren we weer een nieuwe tv-reeks en vervolgens een Special van een half uur voor Kerstmis 2015. Als SHAUN THE SHEEP MOVIE het ondertussen goed genoeg gedaan heeft, kunnen we daarna beginnen te werken aan de ontwikkeling van een sequel. Ik zou dat zeker fijn vinden.

* Dankzij Lumière, de distributeur van de film kregen wij enkele goodies van de film met een zeer verrassende inhoud. Stuur een berichtje naar info@filmmagie.be en wie komt er zo'n goodiebag jouw richting uit. Succes!

Geschreven door LUK MENTEN
 
onomatopee