Venetië 2020: geen Forza Italia

Kleinschaliger dan gewoonlijk, maar ze hebben het wel gedaan: de 77ste editie van het filmfestival van Venetië verliep zonder noemenswaardige incidenten. Grote winnaar was het Amerikaanse zwerversdrama NOMADLAND.

Niets zo vervelend als de taak om de prijzen van de officiële jury te becommentariëren wanneer je net tien dagen lang zelf de films geëvalueerd hebt in een van de nevenjury’s: de SIGNIS-jury, al 76 jaar lang aanwezig op de Biënnale. SIGNIS zetelt ook in de oecumenische jury samen met Interfilm en is zowat de oudste collaterale jury van alle grote festivals, ouder dan de persjury.

Meer dan ooit besef je dat het gezegde la critique, c’est une personne steeds opnieuw geldt. Je hebt ook de neiging te vergelijken. Toen de Dardennes de Gouden Palm wonnen in 1999 voor Rosetta, de laatst vertoonde film in de Cannescompetitie, kwam dat als een totale verrassing. Zonder David Cronenberg als voorzitter van de jury had Almodovars Todo sobre mi madre ongetwijfeld gewonnen. Nu was het voorzitter Cate Blanchett (Australië) die besliste in de internationale jury samen met Matt Dillon (US), Veronika Franz (Oostenrijk), Joanna Hogg (Groot-Brittannië), Nicola Lagioia (Italië), Christian Petzold (Duitsland) en Ludivine Sagnier (Frankrijk). Net zoals Rosetta was NOMADLAND nu de laatst vertoonde film in de competitie. In tegenstelling met Rosetta was NOMADLAND wel de gedoodverfde winnaar tijdens de festivaltiendaagse. Cineast is de in Peking geboren Chloé The Rider Zhao, die eerst naar Londen en daarna naar LA verhuisde en studeerde aan de filmschool van New York. Zowel voor Rosetta als voor NOMADLAND geldt: de laatsten zullen de eersten zijn.

Uitreiking Gouden Leeuw © Andrea Avezzù

Hoewel er van de achttien genomineerden in de hoofdcompetitie slechts drie Amerikanen waren, hebben ze het er alle drie uitstekend vanaf gebracht: de Gouden Leeuw voor NOMADLAND en de Coppa Volpi voor Beste Actrice aan Vanessa Kirby in PIECES OF A WOMAN. Dat zij ook een van de vier protagonisten vertolkte in THE WORLD TO COME is mooi meegenomen. Deze film over een ontluikende lesbische relatie won uiteraard de alternatieve Queer Lion Award.

Ook de SIGNIS-jury bekroonde NOMADLAND, met als motivatie: “NOMADLAND focuses on the growing number of older, working poor crossing the American country in their campers in search of jobs. Very similar to the first American pioneers. They never say goodbye but ‘See you on the road’. Via the character of Fern, marvelously played by Frances McDormand, we witness the dignity of and solidarity between these post-industrial nomads. Beautifully photographed, this road movie directed by Chloé Zhao is a powerful hymn to life.

De SIGNIS-hoofdprijs ging echter naar QUO VADIS, AIDA? over de slachtpartij van Srebrenica in juli 1995, de eerste genocide op Europees grondgebied sinds de Shoah. Hoewel Srebrenica werd bestempeld als veilige zone onder VN-bescherming, doodden eenheden van het Servische leger meer dan achtduizend Bosnische mannen en jongens. De Nederlandse luitenant-kolonel Thom Karremans, knap vertolkt door Johan Heldenberg, stond erbij en keek ernaar. Geen enkele documentaire, hoe goed gemaakt ook, kan ons laten participeren in wat de Bosnische cineast Jasmila Zbanics meesterlijke film QUO VADIS, AIDA? ons laat voelen. De brutale terreur zien we door de ogen van lerares en VN-tolk Aida (Jasna Đuričić), de moeder van twee zonen die wanhopig vecht voor het leven van haar gezin. Hoe radeloos ben je wel als je smeekt: “Indien niet beiden, kies dan een van mijn twee zonen”? En de vader die zijn zonen niet alleen wil laten gaan? De beroemde vraag quo vadis van apostel Petrus aan Christus wordt duidelijk in het verrassend hoopvolle einde. Een ernstige waarschuwing aan de wereld vandaag.

Quo Vadis, Aida?

Toch kreeg deze filmparel geen enkele prijs in de andere jury’s. De reden is misschien dat men geen twee films wou bekronen over historische, notoire slachtingen, die van Srebrenica en die van Novocherkassk. Beide worden ze gezien vanuit het standpunt van een vrouw: een moeder die haar twee zonen uit Srebrenica wil smokkelen in QUO VADIS, AIDA? en een moeder die haar dochter wil redden in DEAR COMRADES!. Die zwart-witfilm van de 83-jarige veteraan Andrei Konchalovsky sleepte de Speciale Juryprijs in de wacht. Tijdens een staking in een fabriek in Novocherkassk, een stad in de Russische Sovjet-Unie, werden in 1962 26 demonstranten omgebracht door Sovjettroepen en raakten er 87 gewond. Naar Russische gewoonte bleef alles tot in 1992 geheim. Deze verschrikkelijke gebeurtenissen vormen het keerpunt in het leven van apparatsjik Julia Vysotskaya, die de hele film op zoek is naar haar dochter, in een mortuarium waar zogezegd geen lijken liggen, op een geheime begraafplaats en in een hospitaal waar iedereen verplicht wordt een geheimhoudingsdocument te tekenen. Siberië voor wie weigert!

De Grote Juryprijs voor NUEVO ORDEN van Michel Franco is een minder voorspelbare prijs, wel meer dan verdiend. Met veruit het hoogste aantal vrouwen in de hoofdcompetitie ooit (acht titels is meer dan de afgelopen vijf jaar samen), ligt de Gouden Leeuw in de lijn van de inspanningen van het festival vrouwelijke makers een plaats te geven. Misschien daarom dat deze keiharde Mexicaanse dystopie de tweede in plaats van de grootste prijs kreeg? De Zilveren Leeuw voor Beste Regie voor Kiyoshi Kurosawa’s WIFE OF A SPY daarentegen is totaal onbegrijpelijk, net zoals de Orrizontiprijs Beste Scenario voor Pietro Castellitto’s idiote I PREDATORI. Verder totaal akkoord met de Orrizontiprijs Beste Acteur voor Yahya Mahayni in THE MAN WHO SOLD HIS SKIN van Kaouther Ben Hania, met Koen De Bouw in een bijrol en gebaseerd op het werk van kunstenaar Wim Delvoye. Ook terecht is de Marcello Mastroianniprijs voor opkomend acteertalent voor Rouhollah Zamani in KHORSID (Sun Children) van Majid Majidi.

Last but not least ben ik erg teleurgesteld, net als mijn Italiaanse juryvrienden, in de Coppa Volpi voor Beste Acteur, toebedeeld aan Pierfrancesco Favino voor PADRENOSTRO. Favino is een topacteur, maar in deze film speelt niet hij de hoofdrol, wel zijn zoontje. Het was een duidelijk afleidingsmanoeuvre van de jury om te verbergen dat de Italiaanse cinema zwaar werd onderschat in deze festivaleditie. NOTTURNO van Gianfranco Rosi, LE SORELLE MACALUSO van Emma Dante en vooral MISS MARX van Susanna Nicchiarelli stierven alle een trieste dood in Venetië.

Palmares

Officiële competitie

Gouden Leeuw: NOMADLAND van Chloé Zhao
Grote Juryprijs: NUEVO ORDEN van Michel Franco
Zilveren Leeuw voor Beste Regisseur: Kiyoshi Kurosawa voor WIFE OF A SPY
Coppa Volpi voor Beste Acteur: Pierfrancesco Favino voor PADRENOSTRO
Coppa Volpi voor Beste Actrice: Vanessa Kirby voor PIECES OF A WOMAN
Speciale Juryprijs: DEAR COMRADES! van Andrej Kontsjalovski
Premio Osella voor beste scenario: Chaitanya Tamhane voor THE DISCIPLE
Premio Marcello Mastroianni voor opkomend acteertalent: Rouhollah Zamani in KHORSID van Majid Majidi

Orizzonti

Beste Film: THE WASTELAND van Ahmad Bahrami (Iran)
Juryprijs: LISTEN van Ana Rocha de Sousa (Portugal)
Beste Regisseur: Lav Diaz voor GENUS PAN (Filipijnen)
Beste Scenario: Pietro Castellitto voor I PREDATORI (Italië)
Beste Actrice: Khansa Batma voor ZANKA CONTACT van Ismaël El Iraki (Frankrijk, Marokko, België)
Beste Acteur: Yahya Mahayni in THE MAN WHO SOLD HIS SKIN van Kaouther Ben Hania (Tunesië, Frankrijk, Duitsland, België, Zweden)

SIGNIS-prijs

QUO VADIS, AIDA? van Jasmila Zbanic
Aanbeveling voor NOMADLAND van Chloé Zhao

Beeld bovenaan: Nomadland

Geschreven door KAREL DEBURCHGRAVE
 
onomatopee