Venetië: nooit zonder Orson Welles

De mythe van Orson Welles' onafgewerkte films is immens en nauw verbonden aan zijn imago van gekortwiekt genie. In aanloop naar het festival van Cannes werd al reikhalzend uitgekeken naar zijn met Netflixgeld afgeronde THE OTHER SIDE OF THE WIND, tot strubbelingen met de Franse festivalleiding de Amerikaanse streaminggigant de film deed terugtrekken.

De selectiecommissies van de Mostra gaan veel minder krampachtig om met Netflix dan hun collega's aan de Franse kust. Tot ergernis van Italiaanse bioscoopverenigingen. Drie films van de streamingdienst zijn geselecteerd voor de hoofdcompetitie: de omnibusfilm THE BALLAD OF BUSTER SCRUGGS, een vingeroefening van de gebroeders Coen die teert op enkele sterke scènes, het laaiend enthousiast onthaalde autobiografische drama ROMA van Alfonso Cuarón en - later op het festival te zien - 22 JULY van Paul Greengrass. Ook onder de films die niet meedingen naar een Gouden Leeuw is Netflix bijna vanzelfsprekend aanwezig. Zo hunkeren cinefielen al decennialang naar het onafgewerkt gebleven THE OTHER SIDE OF THE WIND van Orson Welles.

Voor wie niet op de hoogte is van de saga, doet THEY'LL LOVE ME WHEN I'M DEAD het verhaal nog eens uit de doeken. Documentairemaker-journalist Morgan Neville werpt zich meestal op muziekdocu's, waarvan het Oscarwinnende portret van enkele ijzersterke achtergrondzangeressen 20 Feet from Stardom (2013) het tot in de Belgische bioscoop schopte. Zijn voorliefde voor archiefmateriaal bleek nog uit het bij ons via Netflix te bekijken Best of Enemies: Buckley vs. Vidal (2015), over de in een persoonlijke vete ontsporende intellectuele tweestrijd tussen de progressieve vrijdenker Gore Vidal en de conservatieve William F. Buckley. 

Voor THEY'LL LOVE ME WHEN I'M DEAD duikt Neville opnieuw de archieven in. Fragmenten uit gereleasete en ongereleasete films van Welles paart hij aan nieuwe interviews met mensen die vanaf de jaren 70 betrokken waren bij THE OTHER SIDE OF THE WIND, een film die Welles helemaal wilde opbouwen rond de "heerlijke toevalligheden die horen tot de beste momenten in films". Als voorbeeld daarvan verwijst de regisseur naar de scène in Touch of Evil (1958) waarin de door Welles zelf gespeelde politieman (toevallig) een ei kapot drukt in zijn hand.

THEY'LL LOVE ME WHEN I'M DEAD duidt het ontkiemen van THE OTHER SIDE OF THE WIND in de ontmoeting tussen de legendarische filmmaker van Citizen Kane en de jonge cameraman Gary Graver en in Welles' terugkeer naar het L.A. van het rebelse New Hollywood. Welles trachtte in Europa geld bij elkaar te sprokkelen om films te kunnen maken, maar hoopte mee te kunnen surfen op de golven van het Nieuwe Hollywood en in een nieuw filmproject uitdrukking te kunnen geven aan zijn visie op de Amerikaanse en Europese cinema. Niet toevallig filmde hij voor THE OTHER SIDE OF THE WIND op een plek naast de villa die Antonioni opblaast in diens doorlichting van de Amerikaanse sixtiescultuur Zabriskie Point (1970). Verder duikt ook New Hollywoodicoon Dennis Hopper op, in een film die affiniteit vertoont met Hoppers eigen, in deze periode gemaakte The Last Movie (1971).

THEY'LL LOVE ME WHEN I'M DEAD kaapt Welles' metatoon door de ironische on-screen verteller (acteur Alan Cumming) en het oneigenlijk aan elkaar plakken van interview- en filmfragmenten, waardoor het bijvoorbeeld lijkt alsof Welles in scènes uit zijn films antwoordt op vragen die in de nieuwe documentaire worden gesteld. Anachronismes zijn ook deel van THE OTHER SIDE OF THE WIND, in een verwijzing naar het huidige digitale tijdperk die Welles zelf onmogelijk kan hebben geschreven. Dit alles resulteert in de vreemde gewaarwording dat Welles, hoewel nooit verdwenen uit het cinefiele blikveld, nu uit het graf treedt. En dat terwijl THE OTHER SIDE OF THE WIND heel nauw verbonden is aan een een specifieke periode, in cinema en in het leven van Orson Welles.

THE OTHER SIDE OF THE WIND voert John Huston op als een filmmaker naar het evenbeeld van Welles, aangevuld met de dominant-mannelijke trekjes waar schrijver Ernest Hemingway een patent op had. Hij toont de film waar hij aan werkt - met dezelfde titel als Welles' film - op zijn verjaardagsfeest in een villa in Hollywood. Deze feestscènes worden zogenaamd op pellicule vastgelegd door een stoet documentairemakers, in de fly-on-the-wallstijl die in de jaren 60 was doorgebroken. De film-in-de-film heeft een heel andere stijl die aanleunt bij Welles' eigen werk (met spiegelreflecties en expressionistische camerastandpunten) en de Europese cinema uit die tijd (zowel nouvellevague- als arty erotische films). Dit alles maakt THE OTHER SIDE OF THE WIND tot een film die reflecteert over film in het algemeen en Welles' eigen positie in het bijzonder, een metaverhaal in de lijn van F for Fake (1973). Die met fictie en representatie goochelende documentaire werd net als Welles' 'nieuwste' mee geschreven door zijn Kroatische partner Oja Kodar. Zij speelt ook een van de hoofdrollen in de film-in-de-film uit THE OTHER SIDE OF THE WIND, inclusief Welles' meest erotisch-expliciete scènes ooit.

De 'doelbewuste chaos' die Welles creëert is een afrekening met de beperkingen die de filmindustrie hem oplegde en tegelijk een doorlichting van zijn eigen imago als boy genius wiens lade altijd uitpuilde van de onafgewerkte films. De beelden met de tekst 'missing scene' zijn tekenend voor deze experimentele combinatie van metacinema, een gevoel van verlies en de woede om gemiste kansen.

BEELD: THE OTHER SIDE OF THE WIND

Geschreven door BJORN GABRIELS
 
onomatopee