Venetië: over grenzen heen

Vanaf openingsfilm LA VÉRITÉ van Japanner-op-bezoek-in-Frankrijk Hirokazu Kore-Eda zochten nog enkele gevestigde namen in de Venetiaanse hoofdcompetitie het onderwerp voor hun film buiten de eigen landsgrenzen. Olivier Assayas trekt naar Cuba en Ciro Guerra verbeeldt een onbenoemd koloniaal rijk.

De Franse cineast Olivier Assayas volgt in WASP NETWORK spionage en antispionage tussen Cuba en Florida in de VS, terwijl Colombiaan Ciro Guerra zich voor zijn eerste Engelstalige film WAITING FOR THE BARBARIANS baseerde op een roman van de Zuid-Afrikaanse Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee.

Johnny Depp kan, mede door de zonnebril met gitzwarte glazen, het archetypische aura van een booswicht niet helemaal van zich afschudden. Samen met zijn sadistische sidekick Mendel (Robert Pattinson) staat Depps personage Colonel Joll (“Pain is truth”) in schril contrast met de zachtmoedige meelevendheid van Mark Rylances naamloze magistraat in een koloniale post diep in een onbenoemde woestijn. Guerra, cineast van karteldrama met mythische allure Pájaros de verano en Amazonetrip El abrazo de la serpiente, laat ons net als in de roman van Coetzee in het ongewisse over plaats en locatie. De stevige literaire basis van WAITING FOR THE BARBARIANS schijnt door in de dialogen, vooral dan in de elegante dictie van Rylance personage. Woord en beeld (met onder meer blindheid als thema) geven deze film een sterk allegorisch karakter.

De Magistraat is een onschuldige, machteloze figuur met Christusallures. Zo wast hij de voeten van een nomadenvrouw van wie de beide enkels zijn gebroken … tot hij erbij in slaap valt. Zich niet bewust van zijn white saviour-status probeert de magistraat de giftige oorlogszucht van Colonel Joll en zijn Empire weg te houden. In deze stemmig gefotografeerde allegorie is de neergang van macht onvermijdelijk, al gaat dat wel ten koste van bloedvergieten. “We have no enemy that I know of,” zegt de magistraat, “unless we ourselves.”

Ook WASP NETWORK is gebaseerd op een boek, The Last Soldiers of the Cold War van de Braziliaanse auteur-politicus Fernando Morais. Daarin schrijft hij over een kring van uit Cuba gevluchte spionnen en terroristen die vanuit de VS het Castroregime bekampen. Begin jaren 90, het Sovjetrijk stort in en geeft de tegenstander van communistisch leider Castro de hoop dat hetzelfde snel zal gebeuren op Cuba. Om dat verhoopte proces te ‘stimuleren’ vliegen er vanuit Miami in de VS vliegtuigjes met propagandamateriaal over Havana. En het blijft niet bij het droppen van antirevolutionaire boodschappen.

WASP NETWORK houdt het midden tussen een ideeënfilm en thriller. Het complexe verhaal over verraad, allianties en spionage begint met de piloot René González (Edgar Ramírez, eerder in Assayas’ Carlos) die de vlucht neemt naar de Verenigde Staten. Hij laat vrouw (een potsierlijke Penélope Cruz als arbeidster) en kind achter en begint als een zogenaamde landsverrader aan een nieuw leven. Spoedig vliegt hij opnieuw richting zijn thuisland, maar dan om vluchtende Cubanen op de oceaan te redden en te helpen bij anti-Castro-acties.

Assayas spint een complex web van spionage en contraspionage, vaak in dialogen, maar is ook efficiënt als spannende actiefilm wanneer er een reeks aanslagen moet gebeuren of vliegtuigjes vijandelijk gebied passeren. Deze actie is echter niet vrijblijvend: WASP NETWORK wijst op de gecompliceerde verhouding van vrijheidsstrijd en terrorisme, en wijst op de verantwoordelijkheid van westerse (Amerikaanse) geheime diensten en overheden. Assayas laat de blik 180° kantelen en stopt tegelijk humor in zijn op feiten gebaseerde spionagefilm.

Beeld: Waiting for the Barbarians

Geschreven door BJORN GABRIELS