Venetië: Willem Dafoe belichaamt Van Gogh

Er is geen ontkomen aan Willem Dafoe op het festival van Venetië. De karakteracteur neemt het penseel op in de biografische Van Goghfilm AT ETERNITY'S GATE en spreekt de vertelstem in VOX LUX. Goed voor de Coppa Volpi voor Beste Acteur straks?

Nu de Mostra zijn prijsuitreiking nadert, komen de lijstjes boven. Gaat de strijd om de Gouden Leeuw tussen de Mexicaanse landgenoten Alfonso Cuarón (ROMA) en Carlos Reygadas (NUESTRO TIEMPO), of neemt László Nemes voor SUNSET de hoofdprijs mee naar Hongarije? Hoofdkandidaat voor een erkenning als Beste Acteur is zonder meer Willem Dafoe. Denken we binnenkort naast de veelgeprezen, romantisch-getormenteerde vertolking van Kirk Douglas als Vincent van Gogh in Lust for Life (Vincente Minnelli, 1956) ook aan Dafoe?

Van Goghs levensverhaal is bekend, te bekend wellicht om van AT ETERNITY'S GATE een kanshebber op een Gouden Leeuw te maken. Ook hier komen de problemen om zelf maar één schilderij verkocht te krijgen aan bod, net als Van Goghs cafébezoeken, zijn zonovergoten schildersessies in Zuid-Frankrijk en het onvermijdelijke afsnijden van zijn oor. Toch serveert de Amerikaanse schilder-filmmaker Julian Schnabel (Before Night Falls, The Diving Bell and the Butterfly) een eigenzinnig, zij het flatteus portret. De verwelkte zonnebloemen die vroeg in de film te zien zijn, blijken geen voorbode voor een radicale breuk met het bestaande beeld over Van Gogh als bij leven miskend artistiek genie.

Het met gekantelde perspectieven en een nerveuze camera gefilmde AT ETERNITY'S GATE is een impressionistische levensschets over een schilder die het meer traditionele impressionisme à la Monet en Renoir (dat enkele jaren eerder de schilderkunst nog revolutionair was) overvleugelde met een heel persoonlijke, expressieve invulling. "Ik bén mijn schilderijen", zegt Van Gogh. Dat ook zijn vernieuwing evenwel niet uit de lucht komt vallen, toont Schnabel via close-ups van schilderijen van Veronese en Velázquez, die Van Gogh inspireerden. Toch overheerst vooral de persoonlijke, artistieke visie van een schilder die pas na zijn dood alom erkend werd. Een strohalm waar Van Gogh zich zelf aan vastklampte: "Vroeger dacht ik dat een kunstenaar een blik op de wereld moest tonen, maar nu denk ik enkel aan een relatie met de eeuwigheid." In gesprek met een priester (kleine rol van Mads Mikkelsen) noemt Van Gogh zijn talent "een geschenk van God", met daarbij de bedenking: "Misschien maakte God me een schilder voor de mensen die nog niet geboren zijn."

Deze aanspraken op het eeuwige verhinderen Van Gogh niet om helemaal 'in het moment' te werken, een "stroke of genius" toe te laten. Al meent vriend-collega Paul Gauguin (Oscar Isaac) dat meer controle op zijn plaats is: "je schildert niet snel, je overschildert ..." Toch staan ze allebei voor een nieuwe visie op (landschaps)schilderen, wat met een knipoog wordt gedemonstreerd wanneer de twee schilders naast elkaar in een veld staan te plassen.

Net als de recente animatiefilm Loving Vincent stelt AT ETERNITY'S GATE dat Van Gogh geen zelfmoord pleegde. Waar die uit afzonderlijke schilderijen opgebouwde animatiefilm vooral indruk maakte door het immense arbeidsproces en de complexe logistiek-productionele aanloop die eraan voorafgingen, slaagt AT ETERNITY'S GATE er wel in om Van Goghs visie op een filmische manier te vertalen.

In VOX LUX gaat Dafoe's omineuze vertelstem een beetje samen onder met de film. Brady Corbet wil de (Amerikaanse) popcultuur en samenleving doorlichten aan de hand van de rise and fall van een popprinses die aan haar fabuleuze carrière begint nadat ze het slachtoffer werd van een high school shooting. Een intrigerende, zij het wat pedante aanzet verwatert in weinig intrigerend popsterportret zodra Natalie Portman de iets oudere zangeres gaat vertolken. Al gaan er her en der stemmen op om Portman ... een Coppa Volpi voor Beste Actrice te geven.

BEELD: AT ETERNITY'S GATE

Geschreven door BJORN GABRIELS
 
onomatopee