Vroege antinazifilm uit Belgisch filmarchief

Nog tot eind februari toont Flagey HITLER'S REIGN OF TERROR, een historische vondst en restauratie door CINEMATEK.

Onlangs vond in Flagey de Brusselse première plaats van HITLER’S REIGN OF TERROR, een documentaire uit 1934/1939. Het gaat om een ongelijke en bizarre mix van fragmenten uit bioscoopjournalen, vrij knullige reconstructies van interviews met politieke figuren en documentaire beelden die clandestien werden gedraaid tijdens massabijeenkomsten en straatprotesten in Duitsland. Vooral uit die laatste opnamen blijkt duidelijk dat het een vanity project betreft van de initiatiefnemer, de zelfverklaarde journalist Cornelius Vanderbilt Jr. Deze onterfde telg van de gelijknamige, steenrijke Amerikaanse zakendynastie zoekt voortdurend met zijn blik de camera om te zien of hij wel in beeld komt. Het geheel wordt opgehangen aan een reeks interviews door een bevriende journalist waarin Vanderbilt als bevoorrecht getuige uitweidt over zijn ervaringen in Duitsland. De waarde van dit curiosum berust duidelijk niet op zijn esthetische of documentaire kwaliteiten, maar op het (film)historische belang. Hoogstwaarschijnlijk is dit de eerste Amerikaanse film waarin stelling werd genomen tegen het nazisme, en dit op een ogenblik dat verschillende Europese landen nog inzetten op appeasement van Hitler en de Verenigde Staten de zaken nog wat aankeken. Vanderbilt neemt geen blad voor de mond en na een pseudo-objectieve aanloop bestempelt hij Hitler als een machtsgeile, gestoorde despoot die een gevaar vormt voor de wereldvrede. Hij durft zelfs het lot van de joden in Duitsland aan te kaarten. Vanderbilts waarschuwing aan de Amerikaanse bevolking en autoriteiten viel evenwel in dovemansoren. Meteen na de première in New York op 30 april 1934 tekende de Duitse ambassadeur in Washington protest aan, waarna de film in alle stilte van het programma verdween. In 1939 maakte Vanderbilt nog een nieuwe montage in het licht van de recentste ontwikkelingen (razendsnelle militarisering van de Duitse economie, aanhechting van Oostenrijk, inval in Polen), maar ook die versie was geen lang leven beschoren. De film werd lang als verloren beschouwd, tot in 2013 een nitraatkopie van de versie uit 1939 werd gevonden in het Koninklijk Belgisch Filmarchief, daar ooit beland als een restje uit de Belgische douanekelders. Ze werd prompt gerestaureerd en ging uiteindelijk op 26 oktober 2013 een tweede maal in première in New York, waarmee de cirkel rond was. Met deze fortuinlijke vondst bewees CINEMATEK opnieuw zijn rol als behoeder van het filmische en algemeen historische erfgoed.

Meer informatie: www.cinematek.be, www.flagey.be

Beeld: HITLER’S REIGN OF TERROR

Geschreven door GORIK DE HENAU
 
onomatopee