Vrouwen op het TIFF: van het boek naar het scherm

Een derde van de geselecteerde films op het 42ste Toronto International Film Festival (TIFF) werd geregisseerd door vrouwen. In ons vorige verslag hadden we het over MARY SHELLEY, de tweede film van Haifaa Al Mansour, bekend als eerste Saoedi-Arabische die in 2012 het volledig in dat land opgenomen 'Wadjda' draaide.Vandaag is het de beurt aan een Franse, Britse en Duitse cineaste: Mélanie Laurent, Clio Barnard en Barbara Albert, die alle drie literaire adaptaties presenteerden.

Mélanie Laurent is vooral bekend als actrice voor haar rol van Shosanna in Tarantino's Inglourious Basterds (2009). Na Les Adoptés (2011) en Respire (2014) regisseert ze nu PLONGER, gebaseerd op de roman van Christophe Ono-dit-Biot. De film volgt fotografe Paz Aguilera (María Valverde). Zij kan niet wennen aan een burgerlijk leventje met echtgenoot César (Gilles Lellouche) en haar pasgeboren baby. Ze verlaat haar gezin om te gaan diepzeeduiken in Yemen. Net als Nancy in The Shallows en de zusjes Kate en Lisa in 47 Meters Down, recent te zien in Belgische zalen, wil ze zichzelf vinden in het contact met haaien. Ver gezocht, erg duur en gevaarlijk. In het tweede deel van de film wordt het duidelijk dat PLONGER bedoeld is als metafoor voor een man op zoek naar een vrouw die op zoek is naar zichzelf door erg diep te gaan. In een gesprek achteraf had Mélanie Laurent het vooral over de moeilijke onderwateropnamen en de stijlexperimenten in haar film, die van psychologisch drama omslaat in avonturenfilm. Toen ze ook nog het klassieke huwelijk ridiculiseerde en de vrije liefde propageerde vond Gilles Lellouche het tijd voor een volgende film. Voor Mélanie wordt dit dan haar eerste Engelstalige thriller, Galveston, naar een roman van Nic Pizzolatto (True Detective) met Elle Fanning, die we enkele dagen geleden nog zagen als Mary Shelley (zie ons vorige verslag).

Clio Barnard, regisseur van The Arbor en The Selfish Giant, wordt nu al de vrouwelijke Ken Loach genoemd. Time Out omschreef The Selfish Giant als “Kes revisited in a post-Thatcher northern England". Ook Barnard tekent op het witte doek de brutaliteit van het dagelijks overleven in de Britse achterbuurten. Zoals Ken Loach, Shane Meadows en Andrea Arnold kiest ze voor acteurs zonder acteerervaring. Toen na de Cannes-première Conner Chapman (Arbor) en Shaun Thomas (Swifty) uit The Selfish Giant het podium opstapten, was het net of zij even uit de film sprongen, maar dan met een veel te groot galakostuum. Clio Barnards derde film DARK RIVER, losjes gebaseerd op Rose Tremains roman Trespass, volgt de thematiek en het sociaalrealisme van haar eerste films. Het plattelandsleven van Noord-Engeland heeft de betonnen stadswoonwijken vervangen. Voor de eerste keer zijn er professionele acteurs: de Britse Ruth Wilson uit televisieseries als Jane Eyre, Luther en The Affair en films als Anna Karenina, Saving Mr. Banks en Suite française, en Sean Bean en Mark Stanley, beiden uit Game of Thrones.

Na de dood van haar vader (Sean Bean) keert Alice (Ruth Wilson) na 15 jaar terug naar het ouderlijk huis, waar haar broer Joe (Mark Stanley) nog steeds schapen hoedt. Zal Alice haar verleden van seksueel misbreuk nu eindelijk kunnen verwerken of zal haar incestueuze vader, zelfs na zijn dood, overal te pas en te onpas als geest blijven opdagen? In een film als LA VILLA van Robert Guédiguian hier in TIFF leidt een familiereünie naar aanleiding van het infarct van de pater familias tot een nostalgisch terugblikken naar een socialistisch verleden met als hoogtepunt de hele Guédiguian-clan - Ariane Ascaride, Pierre Banderet, Jean-Pierre Darroussin en Gérard Meylan - die in beelden uit Guédiguians eerdere film Ki lo sa? (1986) het water induikt bij een plakkaat verboden te zwemmen. Dat is nu precies het grote verschil met Barnards grauwe en pessimistische film: de Guédiguian-clan kijkt terug met sympathie en liefde voor het arbeidersmilieu waaruit zij afkomstig zijn. Net die warme sociale betrokkenheid mis ik bij Barnard. Daardoor maakte DARK RIVER ook een minder sterk indruk dan The Selfish Giant. Het kan ook liggen aan het feit dat het Yorkshire dialect niet ondertiteld was, toevallig ook het probleem toen Kes uitkwam. Zelfs de Britten verstonden het niet.

Vrouwen staan centraal in het oeuvre van de Oostenrijkse cineaste Barbara Albert (1970) van onder meer Die Lebenden, Fallen, Böse Zellen, Nordrand. Haar vijfde film MADEMOISELLE PARADIS, gebaseerd op Alissa Walsers Am Anfang war die Nacht Musik, vertelt een waargebeurd verhaal gesitueerd in Wenen. De 18-jarige Maria Theresia Paradis, kortweg Resi genaamd, is blind maar toch een enorm getalenteerde pianiste. De controversiële wonderdokter Franz Anton Mesmer is haar laatste hoop. Resi verhuist naar het landgoed van de dokter en de behandeling heeft succes. Maar is de genezing wel permanent? De openingsscène is een close-up van de ogen van Resi die ongecontroleerd bewegen, maar het muzikale genie niet beletten zich door de partituur te tasten en te ruiken. Een topprestatie van Duitse actrice Maria Dragus, die we kennen als de predikantsdochter uit Hanekes Das weiße Band – Eine deutsche Kindergeschichte. Albert doet geen uitspraak over de wetenschappelijke waarde van dit beroemde experiment: was Mesmer een genie of een charlatan? Resi werd plots blind op 3-jarige leeftijd. Was zij het slachtoffer van kindermisbruik door haar paternalistische vader? Het wordt gesuggereerd maar zeker niet uitgesproken: Albert moet gedacht hebben dat er al genoeg incestueuze filmvaders rondlopen op het witte doek.

Toch nog dit: ook Gouden Beer-winnaar ON BODY AND SOUL draaide hier in TIFF. In het Berlinaleverslag schreeft Filmmagie (nr. 673) daarover: ”De film neemt wel een heel grote omweg om tot de kern te komen.” Terecht opgemerkt. Hier hadden de Canadese filmcritici het over de metafoor van het hertenpaar om de relatie tussen de protagonisten te verduidelijken. “Niets van aan”, vertelde ons de Hongaarse cineaste Ildikó Enyedi tijdens de Q&A na de film, “dat zijn geen metaforen en het hertenpaar in de film werd op dezelfde manier geregisseerd als het filmpaar, met dit verschil dat de mannetjes gedweeër waren dan de vrouwtjes.” Alsof we dat nog niet wisten.

Beeld: MADEMOISELLE PARADIS

Geschreven door KAREL DEBURCHGRAVE
 
onomatopee