WAANzin! in Nova: tussen zorg en vervreemding

Vanaf 10 september tot 25 oktober speelt er in de Brusselse Cinema Nova een uitgebreid programma over het begrip ‘waanzin’. De focus ligt op mensen met een geestelijke beperking, die zich in de marges van de samenleving bevinden. De films schuiven stigma’s en taboes aan de kant om kritische vragen te stellen bij de betekenis van ‘waanzin’ en hoe we er vandaag in elke postcorona-huiskamer op stoten.

“Inperking van de vrijheden om zo zichzelf en de anderen te beschermen, afzondering, het wegvallen van sociale contacten, surveillance, angsten, controle van lichamen, obsessionele gebaren en voorschriften, monopolisering van debatten en besluitvorming door wetenschap en geneeskunde … Doet een belletje rinkelen? (…) Gekken, schizofrenen, borderlinegevallen en andere ‘ongeschikten’ kennen het liedje natuurlijk al langer. Veiligheid en gezondheidszorg, die ook aan de wieg staan van de psychiatrie, zwaaien vandaag de plak, met vervreemding als neveneffect.” Zo stelt Cinema Nova vast, en daar blijft het niet bij. Het programma WAANzin! weerspiegelt het ‘nieuwe normaal’ als een vorm van geïnstitutionaliseerde waanzin en biedt tegelijk een antwoord op vragen die uit die pijnlijke vaststelling opborrelen. Waar is er nog vrijheid? Waar worden er nog grenzen doorbroken in plaats van verstrengd? Antwoord: in de kunsten.

In LES HEURES HEUREUSES (2019) toont filmmaker Martine Deyres recent ontdekt archiefmateriaal over het psychiatrische ziekenhuis van Saint-Alban-sur-Limagnole. De plek bleek een creatieve broedplaats voor grensverleggend denken. De institutionele psychotherapie ontwikkelde zich er: een behandeling waarbij de patiënt zelf vrijheden krijgt en keuzes mag maken, maar ook verantwoordelijkheden draagt. Het instituut moet zich zo veel mogelijk openstellen voor de individuele bijzonderheid van elke patiënt. De invloedrijke ideeën van de Catalaanse dokter François Tosquelles werden door dekoloniseringsdenker Frantz Fanon en surrealist Paul Éluard opgepikt en stroomden zo door naar de gebieden van de politieke filosofie en de kunst. Hokjesdenkers mogen dus barsten, na het bekijken van een staaltje bruisende cinema.

Van de genocidedocumentaire THE ACT OF KILLING (Joshua Oppenheimer, 2012) en de experimentele reflectie over geweld in gevangenschap TREMOR (Annik Leroy, 2017) tot de groteske en onvoorspelbare horrorsatire SILENI (Jan Svankmajer, 2005) en nog veel meer: diversiteit heerst in de selectie van WAANzin! Naast film staat er ook muziek, theater en radio op de agenda. Regisseurs en artiesten komen toelichting geven in gesprekken, net als beroepsmensen uit de psychiatrie en patiënten. Het festival belooft dus een tumultueus tweeluik: een strenge belichting van een instabiel politiek systeem en een festijn van krachtige kunst die strijdt voor vrijheid.

Meer informatie over het progamma WAANzin! vind je op de website van Cinema Nova.

Beeld: Sileni

Geschreven door CAMILLA PEETERS
 
onomatopee