WFF woelt in het verleden

Warsaw Film Festival is ten einde. In de hoofdcompetitie zagen we vooral bijzonder zwaarwichtige Oost-Europese films, met een opvallende rode draad: de sterke invloed van een traumatisch verleden op de hoofdpersonages.

Vaak is dit verleden politiek gekleurd, met verwijzingen naar de val van Srebrenica (1995) in Hanna Slaks THE MINER, de wanpraktijken van de staatspolitie tijdens het communistisch bewind in Roemenië in THE ANNIVERSARY (Dan Chisu) en het werk van de KGB van de Sovjet-Unie in SELLA TURCICA (Yusup Razykov). Een meer persoonlijk verleden plaagt de door wraak gedreven Nina in A BALKAN NOIR (Dražen Kuljanin) en de in het vagevuur belande Daniel in IF YOU SAW HIS HEART (Joan Chemla).

THE MINER is de Sloveense Oscarinzending, over de waargebeurde ontdekking van een van de grootste massagraven in het land. Uit dit graf werden pas in maart van dit jaar de lichamen naar boven gehaald. De film doorweeft op een inventieve manier heden en verleden, is dramatisch erg sterk en heeft een hoofdpersonage (een hard werkende mijnwerker) dat echt aanvoelt. Als opener horen we een jong meisje roepen naar Ilya. Telkens wanneer iemand later Ilya's naam zegt, moeten we aan deze scene terugdenken. De volkerenmoord die in 1995 plaatsvond in Srebrenica (Bosnië) weegt nog steeds zwaar op Ilya, zeker omdat het lichaam van zijn zusje (het meisje uit de opening) nooit is teruggevonden. Ilya's trauma wordt zijn morele kompas wanneer hij tijdens het ontmantelen van een oude mijn stuit op een massagraf. Zijn macabare ontdekking wordt maar met mondjesmaat onthuld, waarbij Slak duidelijk speelt met de registers van de thriller. De film kiest daarna de kaart van het familiedrama en raakt een emotionele snaar zonder melig te worden. THE MINER verdiende twee speciale vermeldingen tijdens de eindceremonie: een van de hoofdjury en een van de oecumenische jury. 

In het Roemeense THE ANNIVERSARY komt het politieke verleden minder expliciet naar voren, maar net zoals in THE MINER dient het als achtergrond voor een familieportret. De film heeft door de setting binnenshuis en de vele lange gesprekken iets weg van een theaterstuk. Voor de 93ste verjaardag van de pater familias komt de familie samen, ieder met zijn geheimen en problemen. De (groot)vader heeft een donker verleden bij de communistische staatspolitie in Roemenië. De film verandert in een satire wanneer blijkt dat verschillende familieleden iemand lieten komen om de laatste biecht af te nemen van de oude, getroebleerde man. Twee priesters en een psychiater gaan vervolgens met elkaar in discussie over wie het best de biecht afneemt. Een fijn detail is dat het verleden fysiek aanwezig is door het huis: veel communisten namen hun intrek in de huizen waaruit ze de bourgeoisie eerder hadden weggejaagd, zo ook de familie in de film. Chisu vertelde in het interview na de vertoning dat hij door het overlijden van acteur Mircea Albulescu, de jarige in de film, het plot volledig moest herschrijven. Dat verklaart meteen de wel erg dramatische wending en het nogal abrupte einde. Hij vermeldde ook Vinterbergs Festen als zijn grote inspiratiebron, maar THE ANNIVERSARY mist dezelfde rauwheid en emotionele impact. 

 THE ANNIVERSARY

SELLA TURCICA (Rusland) is met voorsprong de minst toegankelijke van deze drie competitiefilms met een politiek-historisch kantje. Het gebruikt traagheid (lange shots zonder camerabeweging) en herhaling als stijlelementen om de verveling van het hoofdpersonage (oprecht akelig gespeeld door Vitaly Daushev) te weerspiegelen, met als resultaat een onaangename, beklijvende kijkervaring. Het is evenwel een gelaagde film over een man die zijn verleden bij de Russische geheime dienst KGB niet achter zich kan laten en daardoor nog steeds zijn dagen vult met het achtervolgen van schijnbaar onschuldige mensen. Het is moeilijk te vatten wat deze mensen verbindt, maar er zijn meermaals subtiele verwijzingen naar homoseksualiteit. 

 SELLA TURCICA

In SELLA TURCICA wordt het beeld telkens zwart-wit wanneer we in scènes aanbelanden waarin het hoofdpersonage niet aanwezig is. Er zitten in de hoofdcompetitie vijf films die gebruik maken van zwart-witfotografie, waarover ik graag uitwijd in een volgend festivalverslag. 

(beeld boven: THE MINER)

Geschreven door CHARLOTTE TIMMERMANS
 
onomatopee