World Soundtrack Awards: here’s … Penderecki!

Zoals de moord op Janet Leigh in Hitchcocks ‘Psycho’ onlosmakelijk verbonden is met de gillende violen van Bernard Hermann, is de psychotische Jack in ‘The Shining’ niets zonder de muziek van Krzysztof Penderecki. Tijdens de World Soundtrack Awards op 18 oktober ontvangt hij de Lifetime Achievement Award en speelt Brussels Philharmonic enkele van zijn bekendste stukken.

Opgevoed en opgeleid als klassiek muzikant zocht de Poolse Krzysztof Penderecki inspiratie bij grote namen als Stravinsky en Bach. Hij studeerde viool en compositie aan het conservatorium in Krakau en ging daar, meteen na zijn afstuderen, aan de slag als leerkracht. Met de komst van de elektronische muziek in 1957 nam Penderecki stante pede afscheid van zijn klassieke ambities. De componist legde zich toe op avant-garde, experimentele muziek; op vrijheid in plaats van traditie. Het spectrum aan nieuwe geluiden, dat de elektronische muziek hem in de schoot worp, probeerde hij te vertalen naar klassieke orkestratie. En niet zonder succes. Nog geen twee jaar later won hij de eerste, tweede én derde prijs tijdens de Poolse Young Composer’s Competition. Een voorbode voor het verdere verloop van zijn carrière.

Bij het 'grote' publiek werd Penderecki bekend met Threnody to the Victims of Hiroshima (1960), Fluorescences (1961), Polymorphia (1961) en De Nature Sonoris I en II (1970-1971). Stuk voor stuk post-romantische en sonoristische werken, die de nadruk leggen op klanken an sich en niet op melodie. Of zoals de componist het zelf verwoordt: “All I’m interested in is liberating sound beyond tradition.” Die unieke klankkleur vereist originele technieken. Als een echte pionier ontwikkelde hij niet alleen nieuwe instrumenten (ijzeren platen voor dondereffecten, aangepaste typemachines en sirenes), hij ontwierp ook een eigen muzieknotatie. Geen traditionele noten, maar kleuren, grafieken, tijdslijnen en deeltjes muziek verspreid over de partituur. Het is deze muziek die later cineasten als Stanley Kubrick, David Lynch en William Friedkin zou aantrekken. Deze muziek was de horrorfilm op het lijf geschreven.

Hoewel Penderecki slechts één keer een soundtrack op aanvraag schreef – voor The Saragossa Manuscript van de Poolse regisseur Wojciech Jerzy Has –, kan hij met recht en rede een componist van filmmuziek genoemd worden. Verschillende regisseurs vonden in zijn werk de ideale score voor hun film, en dan voornamelijk voor hun horrorfilm. De muziek laat namelijk, juist door de afwezigheid van een melodie, de emoties van het publiek de vrije loop. Het shockeffect is des te willekeuriger, des te spannender. Een eerste grote fan was William Friedkin, die de lage bassen en krijsende violen van Polymorphia gebruikte in scènes uit het dagelijkse leven van Chris en Regan in The Exorcist. Juist in dat eenvoudige familieleven schuilen de demonen.

Ook Stanley Kubrick viel voor het onbehagelijke van Penderecki’s oeuvre. Geen "Here's Johnny!" zonder "Here's Penderecki!", geen The Shining zonder De natura sonoris, Kanon for 52 strings and tape en Utrenja.

Info en tickets via Film Fest Gent

Geschreven door HANNE SCHELSTRAETE
 
onomatopee