À Ciel Ouvert

Op de Belgisch-Franse grens ligt Le Courtil, een kleine oase voor kinderen en jongeren met psychische en sociale moeilijkheden. De begeleiding van Le Courtil volgt de gedachtegang van Lacan over de gefragmenteerde ziel, over het ik en de ander. In plaats van een alwetende entiteit die zegt wat wel en niet past, benaderen de begeleiders de kinderen als de Kleine Andere. De kinderen in de instelling zijn immers sterk bezig met wie ze zijn, waar ze zijn en wat hun positie is tot de anderen en de wereld om hen heen. Drie maanden lang lieten de jongeren en hun begeleiders toe dat hun specifieke wereld mede bewoond werd door Mariana Otero, filmregisseur van onder meer Entre nos mains.

In À CIEL OUVERT heeft zij getracht het gefragmenteerde leven op en rond Le Courtil samen te brengen in een verstaanbaar en vooral begrijpbaar geheel. Want dat is precies waar de kinderen van Le Courtil te weinig op kunnen rekenen: begrip. Hun grootste probleem is vaak de taal. Wanneer we aandachtig luisteren naar de uitleg van de begeleiders, leren we dat voor vele van de residentjes de taal en hun lichaam geen geheel lijken, veeleer een clash. Er ontbreekt een stukje van hun persoonlijke puzzel. En het is net dat ontbrekende puzzelstukje dat voor problemen zorgt. Daarom heeft Otero ervoor gekozen een ander soort taal te gebruiken: die van de camera als spiegel.

De camera weerspiegelt wie ze zijn: groot en klein. Ze beoordeelt noch veroordeelt. Ze observeert en ervaart, laat ervaren. Er wordt dan ook geen gebruik gemaakt van overbodige, belerende voice-overs. De camera is, net zoals bij de films van haar coproducenten Dardenne, in de ruimte aanwezig. Ze vormt een personage – een persoon – op zich. Dat wordt onmiddellijk duidelijk bij het begin van de documentaire, wanneer de kinderen zich tot de camera richten als iets en iemand met een eigen persoonlijkheid. (Gebruik makend van de Easyrig droeg Otero de camera op haar lichaam, op de hoogteniveau van de kinderen dus). Door deze nieuwe aanwezigheid moeten de kinderen zichzelf heroriënteren. Hun plaats ten opzichte van De Ander is weer wat veranderd. En wat betekent dat voor hen als individu? Want ook de camera moet op zoek naar zijn plaats.

Net zoals de begeleiders van Le Courtil heeft Otero er in À CIEL OUVERT voor geopteerd de kinderen te benaderen als de Andere, een gelijke, maar met een open blik. Deze blik registreert in de eerste plaats het gedrag van de kinderen, hoe banaal dat soms ook lijkt. Vervolgens plaatst de cineaste er de interpretaties van de begeleiders bij. En plotseling blijken die kleine, alledaagse gebeurtenissen en bezigheden van onschatbare waarde om de gebroken persoontjes opnieuw tot een geheel te maken, opnieuw van een taal te voorzien. De taal van de muziek heeft Frédéric Fresson dan weer perfect begrepen. In samenwerking met Antonin Fresson en Mathias Lévy, en in samenspraak met Otero, heeft hij de documentaire een extra dimensie weten mee te geven.

Met de juiste tonen brengt hij diepgang die schuilt in de schijnbaar irrelevante, maar vaak zeer significante banaliteit van de alledaagse routine. Tot slot is er nog de sprekende natuur. Veel van de kinderen van Le Courtil vinden rust in de buitenwereld. Even vallen hun dwangneurosen weg, even zijn ze niet meer bezig met hun plaats in tijd en ruimte. Even kijken ze gefascineerd neer op een duizendpoot, een aardworm of op naar een vliegtuig in de lucht. Het pure van de natuur reflecteert de onschuld in de unieke blik op de wereld van de kinderen.

À CIEL OUVERT vertelt ons een verhaal over angst, verwarring, psychosen en neurosen, over unieke karakters en gedreven begeleiders. En ze reikt ons een taal aan opdat we hen, die de juiste woorden missen, zouden kunnen begrijpen.

Geschreven door ELINE DURT

À Ciel Ouvert

26/02/2014
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2013
Distributeur: 
Lumière

Media: 

Trailer: 

roecXRTbHJQ