À peine j'ouvre les yeux

Onder zijn Franse titel À PEINE J'OUVRE LES YEUX heeft het hartversterkende lange speelfilmdebuut van de jonge Tunesische filmmaakster Leyla Bouzid sinds het Filmfestival van Venetië en dat van Namur (FIFF) – daar bijvoorbeeld gelauwerd als Beste debuut – al en heel parcours afgelegd. Intussen is de prijzenkast al te klein. En deze maand is de film onder zijn Engelse titel l AS I OPEN MY EYES de openingsfilm van het wereldfilmfestival MOOOV. Een recensie en een interview alvast met de kwieke en gedreven filmmaakster én dochter van Nouri Bouzid.

Wanneer Farah, een pienter achttienjarig meisje uit Tunis, om zich heen kijkt, ziet ze “uitgebluste mensen, beroofd van hun leven en werk, mensen die vluchten over een immense zee, in een trektocht naar de dood”. Ze zingt deze woorden, in het titellied 'À peine j'ouvre les yeux', met de tegendraadse overtuiging van een tiener die is opgegroeid onder een repressief regime, maar nog niet gebukt gaat onder de angst voor bijna onvermijdelijke repercussies. Samen met stiekem vriendje en oedspeler Bohrène wil Farah als zangeres doorbreken met een groep die Arabische muziek en poëtische teksten mixt met een punkattitude. Moeder Hayet ziet de puike schoolresultaten van haar dochter liever verzilverd via een universitaire opleiding geneeskunde. Zij beseft maar al te goed welk gevaar een vrouw loopt in een autoritaire fallocratie.

Farah zingt, drinkt en danst immers in het Tunesië van president Ben Ali, enkele maanden voor de tot wanhoop gedreven straathandelaar Mohammed Bouazizi zichzelf in brand zou steken, waarna een golf van protesten de Arabische Lente aankondigt. Debuterende cineaste Leyla Bouzid, generatiegenoot van Bouazizi en de vele jonge demonstranten, wil de sfeer in Tunesië vlak voor de Jasmijnrevolutie (december 2010 – januari 2011) evoceren: “Er heerste een gevoel van uitzichtloosheid. Uiteindelijk moest de boel barsten. Jongeren maakten tumult, ze protesteerden via muziek, blogs, internet en gewoon door er te zijn.” Hoe een samenleving omgaat met haar (muzikale of andere) subculturen, zegt veel over haar openheid en haar tolerantie. Jonge muzikanten die tirannie trotseren vormen dan ook een gegeerd onderwerp voor geëngageerde films, zoals vrij recent nog No One Knows About Persian Cats (Bahman Ghobadi) of de documentaire Heavy Metal in Baghdad. AS I OPEN MY EYES blinkt uit in uitgebreide, energieke muziekscènes die de performance als geheel in ere houden.

De liedteksten verwoorden de frustraties van in hun vrijheid beknotte jongeren en de muzikale vertolkingen doen het hele verhaal: vrolijk zingend aan een tafeltje in een ‘mannenbar’, uitgelaten provocerend tijdens een concert, fluisterend in Farahs slaapkamer … Gezagsdragers en pilaarbijters blijven meestal schaduwfiguren, maar hun venijn sijpelt overal door, in het nachtleven en in de woonkamer. Het allesoverheersende schrikbewind is onmogelijk te negeren, ook in de persoonlijke ervaringen van liefde, vertrouwen en verraad. De innige dan wel geweigerde omhelzingen vertellen dus hun eigen verhaal. In een gloed van warme, vergulde kleuren kust Farah haar heimelijke vrijer terwijl bespieders op de loer liggen. Vervolgens bouwen Bouzid en coscenariste Marie-Sophie Chambon voornamelijk de relatie tussen moeder en dochter alsmaar uit. Zo geven ze op microniveau vorm aan de prangende vraag in hoeverre de middenklasse in een land zoals Tunesië een ommekeer tot stand kan (of wil) brengen. Maar het gaat evenzeer over de vrijheid van een tiener om rebels te zijn en het doorzettingsvermogen van een moeder die uiteindelijk het beste wil voor haar kind. AS I OPEN MY EYES laat onbevangen idealisme botsen op angstige berusting. Geen van beide zal zich eenduidig kunnen doordrukken, niet voor en niet na de Jasmijnrevolutie.

Op de Arabische Lente volgde … de Arabische Winter. Al kwam een film zoals AS I OPEN MY EYES wel tot stand dankzij steun van het Tunesische ministerie van Cultuur. Grote en kleine omwentelingen brengen elkaar aan het draaien. Moeder Hayet ziet en hoort in de levenslustige wildebras Farah echo’s van haar eigen verleden. Net zoals Leyla Bouzid hoopt ze dat de geschiedenis dit keer een andere wending zal nemen: “Ga door. Ga door … ”

Geschreven door BJORN GABRIELS

À peine j'ouvre les yeux

27/04/2016
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2015
Distributeur: 
Mooov

Media: