12 Years a Slave

Binnen de Amerikaanse literatuur vormt het slavenrelaas een aparte categorie. Met hun persoonlijke verhaal leverden voormalige slaven een effectief wapen in de strijd tegen de slavernij, waar pas in 1865 definitief een einde aan kwam toen de zuidelijke staten in de Amerikaanse burgeroorlog het pleit verloren. Het historische relaas waarop 12 YEARS A SLAVE van Steve Shame McQueen is gebaseerd neemt in dat corpus een vrij ongewone plaats in. Het gaat niet over de bevrijding van een in slavernij geboren individu, wel over de ontvoering van een vrij man.

Solomon Northup was een gerespecteerd violist die met zijn gezin in de staat New York woonde, waar slavernij onwettig was. In 1841 werd hij met een smoesje naar Washington gelokt, gedrogeerd en als slaaf verkocht. Hij bracht twaalf jaar door op diverse katoenplantages in Louisiana voor hij erin slaagde zijn vrijheid opnieuw op te eisen. In zijn filmadaptie volgt McQueen het relaas van Northup vrij trouw. Hij gaat niet van start met een omstandige situering, want na een korte flashforward worden we meteen in het verhaal geworpen. Wat volgt, wordt consequent vanuit het standpunt van de protagonist verteld. Zijn verontwaardiging is ook die van de kijker. Het zorgt voor een sterke identificatie en een emotionele betrokkenheid die in McQueens vorige, het glaciale Shame, afwezig bleven.

Het scenario van John Ridley laat mooi de boog zien van een man die eerst niet begrijpt wat hem overkomt en zweert dat hij snel vrij zal komen, maar zich geleidelijk realiseert dat hij zich beter gedeisd kan houden. De uiteindelijke bevrijding komt bijna als een postscriptum over. Let ook op het doorwrochte taalgebruik in de dialogen, met onheilszwangere woorden zoals ‘concupiscence’ en ‘melancholia’. Vormelijk vallen vooral de indringende close-ups op. Cruciale scènes, bijvoorbeeld wanneer Northup gedwongen wordt om een andere slavin met de zweep te geselen, brengt McQueen met langgerekte sequentie-opnames in beeld, waardoor de spanning bijna ondraaglijk wordt.

Een minpunt is de bombastische muziek van Hans Zimmer die, zodra het adrenalinepeil stijgt, naar de pompende uithalen van Inception teruggrijpt. Daarnaast op de soundtrack ook volkse vioolmuziek en een aantal gospels en historische slavengezangen. De Britse acteur Chiwetel Ejiofor zet overtuigend de verwarring, verbetenheid en intelligentie van Northup neer. De andere slaven worden door minder bekende acteurs vertolkt, terwijl in de blanke bijrollen een reeks karakteracteurs te zien is. Michael Fassbender is ijzingwekkend als de plantage-eigenaar die zijn dogmatische racisme met de Bijbel goedpraat, maar vatbaar blijkt voor de vleselijke lusten – een verre verwant van Ralph Fiennes’ kampcommandant in Schindler’s List.

Benedict Cumberbatch is een andere, welwillende eigenaar van een plantage die toch niet de moed heeft om tegen zijn tijd in te gaan. Voorts zijn er nog Paul Giamatti als een inhalige slavenhandelaar, Paul Dano als een psychotische opzichter en Brad Pitt (ook coproducent) als de verlossing brengende dagloner. Hoewel het nog maar zijn derde speelfilm is, ontpopt Steve McQueen zich alsmaar meer tot een chroniqueur van hedendaagse vervreemding.

Van het isolement van een IRA-activist in hongerstaking (Hunger) via het emotionele onvermogen van een aan seks verslaafde (Shame) tot de ontreddering van een van zijn vrijheid beroofde man (12 YEARS), altijd botsen zijn personages op de grenzen van het communiceerbare. Ditmaal dwingt hij je in de schoenen van een individu dat, door onmenselijke omstandigheden gedwongen, bijna zijn menselijkheid opgeeft.

Wat overblijft, is paradoxaal genoeg een kwetsbaar, maar herkenbaar en universeel hoopje mens. Elk paternalistisch gepreek wordt meteen overbodig, een meesterzet die 12 YEARS A SLAVE zijn unieke slagkracht verleent.

Geschreven door GORIK DE HENAU

12 Years a Slave

22/01/2014
Regisseur: 
Productiejaar: 
2013
Distributeur: 
Belga

Media: 

Trailer: 

b5TV5Hdtunw

onomatopee