Adieu Ennio Morricone (1928-2020)

De man die de soundtrack populariseerde en een immense invloed had op kijkers en vakgenoten, componeerde muziek voor honderden films. Die voor Sergio Leone’s westerns zijn het meest iconisch. Bij het overlijden van de maestro hernemen we een artikel over die creatieve tandem.

Ondanks de grote en veelzijdige productie van Ennio Morricone wordt de talentrijke componist nog altijd met spaghettiwesterns geassocieerd, wat vooral te wijten is aan de muziek die hij schreef voor vijf door Sergio Leone geregisseerde westerns.

Morricone werd in Rome geboren (1928), waar hij tot op de dag van vandaag woont en werkt. Na studies aan de Accademia Nazionale di Santa Cecilia legde hij zich toe op het componeren van moderne klassieke muziek, maar al gauw werd hij gevraagd om arrangementen te schrijven voor populaire Italiaanse songs. Vanaf 1961 schreef hij tevens muziek voor films, al bleef hij toch vooral bezig met 'ernstige' composities. Maar toen kwam de opdracht van Sergio Leone, wat Morricone definitief in de richting van de filmmuziek zou drijven. Ironisch genoeg was Leone eerst niet geneigd om Morricone aan te nemen, ondanks het feit dat beiden elkaar kenden van de schoolbanken. De reden was simpel: Leone vond Morricone's score voor een andere western, met name Ricardo Blasco's Duello nel Texas uit 1963 saai en te 'Americana'. Maar de componist slaagde erin om Leone te overtuigen dat hij in staat was om een nieuwe, verfrissende score te schrijven voor diens eerste western: A Fistful of Dollars (1964). En hij hield woord: Morricone schreef een hoogst originele muzikale soundtrack, die in niets aan de gebruikelijke Hollywood-westernscore deed denken. In plaats van een harmonieuze symfonische score confronteerde Morricone het publiek met allerlei 'vreemde elementen: gefluit, woordloze koorgezangen, een dissonante mondharmonica, een eenzame trompet, elektrische gitaren. harp enzovoort. Alsof dat nog niet genoeg was, integreerde Morricone ook nog allerlei geluidseffecten (zoals geweerschoten, kanongebulder en zweepslagen), waarschijnlijk mede onder invloed van de ideeën van de Amerikaanse avant-gardecomponist John Cage. Het eindresultaat was een revolutionaire soundtrack die perfect paste bij Leone's barokke beelden en zijn speelse benadering van de westerniconografie.

In 1965 werkten Morricone en Leone in hetzelfde stramien aan het tweede deel van de zogenaamde ‘Dollar’-trilogie (For a Few Dollars More). Een jaar later volgde het derde deel The Good, the Bad, and the Ugly. De muziek voor de laatste twintig minuten van deze film was op voorhand gecomponeerd en opgenomen. Leone filmde de befaamde kerkhof- en duelsequentie op maat van Morricone's muziek, wat verklaart waarom de acteurs en de choreografie zo feilloos het ritme van de filmscore volgen. Deze onorthodoxe werkwijze beviel zowel Morricone als Leone zo goed dat ze die meer en meer begonnen toe te passen op hun latere films samen. Once Upon a Time in the West (1968) en Once upon a Time in America (1984) zijn dan ook exemplarisch in hun feilloze integratie van muziek en beelden. Voor deze film beschikte Leone zelfs op voorhand over de volledig opgenomen score van Morricone, die hij tijdens de opnames van de film liet horen.

De muziek van Morricone speelt een prominente rol in de films van Leone, in die mate zelfs dat men de traditionele Leonestijl (gebruik van extreme close-ups, weidse Cinemascopebeelden en minieme dialogen) nauwelijks kan inbeelden zonder de muziek van Morricone. Morricone en Leone werkten samen aan vijfspaghettiwesterns, maar dat bleek voldoende voor een ongelooflijke invloed en duurzame populariteit. Ruim vijfhonderd Europese westerns werden gemaakt in de voetsporen van Leone, veelal met scores in de stijl van Morricone. Wanneer een filmjournalist het heeft over een artiest of song die ‘beïnvloed is door Morricone’, dan refereert hij altijd aan de maestro's westernmuziek, in het bijzonder de scores voor The Good, the Bad, and the Ugly en Once Upon a Time in the West. Morricone zelf heeft soms moeite met de gigantische populariteit van zijn vroege westernscores, omdat het zijn latere werk in andere genres volledig in de schaduw stelt. Hij wijst er dan niet zelden op dat zijn westernscores slechts 8% uitmaken van zijn totale productie. Het is onrechtvaardig, maar het lijkt er sterk op dat Morricone voornamelijk zal worden herinnerd als de man die samen met Leone het aanzien van de western en de westernmuziek veranderde.

Dit artikel verscheen in Filmmagie 562 (2006).

Beeld: Ennio Morricone op Meeting Rimini, augustus 1999 (ccMeeting Rimini)

Geschreven door RUTGER PENNE

Adieu Ennio Morricone (1928-2020)

Media: 

onomatopee