Adieu Piero Tosi (1927-2019)

Voor wie de Italiaanse filmklassiekers kent, zal de naam Piero Tosi meteen de balscène uit ‘Il gattopardo’ (1963) van Luchino Visconti oproepen, met vooral de wervelende hoepeljurken van de 18de-eeuwse Siciliaanse aristocratie. Tosi was de getrouwe kostuumontwerper voor Visconti’s film- en podiumensceneringen, maar stelde zijn talent ook ten dienste van bijna alle belangrijke Italiaanse filmmakers tussen de jaren 50 en 90.

Piero Tosi werd geboren in de buurt van Florence. Als tiener hielp hij zijn vader, een smeedijzersmid die vertrouwd was met het omzetten van ideeën in metalen vormen. Hij studeerde aan de Florentijnse Academie voor Schone Kunsten. Daar leerde hij Franco Zeffirelli kennen, die hem voorstelde aan Luchino Visconti. Tosi maakte zijn debuut als kostuumontwerper voor enkele theatervoorstellingen van Visconti. Tussen de twee groeide een samenwerkingsverband die op filmgebied begon met Bellissima (1951) en bijna zonder uitzondering doorliep tot Visconti’s laatste L’Innocente (1976). Zeffirelli vroeg zijn vriend Tosi slechts voor enkele filmproducties: de opera-adaptatie La traviata (1982) en Storia di una capinera (1993).

Een regisseur die Tosi meermaals binnenhaalde, was Mauro Bolognini, voor Il bell’Antonio (1960) en een handvol andere, destijds niet in België uitgebrachte films. Diverse films waaraan hij meewerkte, lieten een blijvende indruk na, onder andere omwille van de aankleding van de personages: het proletariaat van de 19de-eeuwse industriële revolutie in I compagni van Mario Monicelli (1963), de passionele koppels in Ieri, oggi, domani van Vittorio De Sica (1963), de uitgebuite aapvrouw in La donna scimmia van Marco Ferreri (1964), Medea van Pier Paolo Pasolini (1969) met Maria Callas als de mythische heldin (waaruit een diepe vriendschap groeide tussen Tosi en Callas), de politieke satire met gepensioneerde militairen Vogliamo i colonnelli (1973) van Mario Monicelli en de schandaalfilm Portiere di notte (1974) van Liliana Cavani, precies omwille van de bretellen van Charlotte Ramplings kampoverlever. Voor Cavani ontwierp Tosi ook de kostuums bij haar Al di là del bene e del male (1977), La pelle (1981) en Oltre la porta (1982). Tosi tekende de kleding voor Federico Fellini’s episode ‘Toby Dammit’ in de omnibusfilm Histoires extraordinaires (1968). Met Fellini deelde hij een afkeer voor reizen, vandaar dat hij slechts weinig buitenlandse opdrachten aannam, waaronder La cage aux folles III (1985) van Georges Lautner. Omwille van die reisschrik zag hij onder andere af van een medewerking aan Stanley Kubricks Barry Lyndon (1975).

Il gattopardo

Tosi was een kunstenaar-ambachtsman die zich met hart en ziel op zijn creaties wierp, zeker wanneer het ging om epoqueproducties. De legende wil dat hij voor Il gattopardo ging slapen met stofstalen om tijdens zijn slaap het juiste weefsel aan te voelen voor een kostuum. Want het ging hem er niet louter om een personage aan te kleden, hij wilde vooral via het kostuum gestalte geven aan zijn of haar karakter. Voor de uitvoering van zijn ontwerpen deed hij meestal een beroep op het gerenommeerde Italiaanse theaterkleermakershuis Tirelli. Zijn kennis gaf hij sinds 1988 door als docent aan het Centro Sperimentale di Cinematografia in Rome. Aan zijn persoon en zijn kunstvaardigheid wijdde Francesco Costabile de documentaire L'abito e il volto - Incontro con Piero Tosi (2008). Behalve meerdere Italiaanse medailles ontving Tosi na diverse voorgaande nominaties in 2014 een Oscar voor zijn hele carrière. Wegens Tosi’s weerzin tegen reizen nam Claudia Cardinale de honeurs waar. Naar aanleiding van dit eerbetoon organiseerde het Florentijnse modemuseum van Palazzo Pitti een tentoonstelling over Tosi’s creaties.

Zeffirelli beschreef zijn vriend Tosi als “een tovenaar die in staat is om de geschiedenis op te roepen door het verleden naar het heden te leiden”. De vriendschap tussen hen heeft ervoor gezorgd dat de kostuumontwerper wordt bijgezet in het familiegraf van de Zeffirelli’s in Florence. † 10 augustus

Geschreven door MARCEL MEEUS

Adieu Piero Tosi (1927-2019)

Media: 

onomatopee