Adieu Rip Torn (1931-2019)

In ‘Dodgeball’ slingerde hij als trainer moersleutels naar zijn atleten, in ‘Maidstone’ ging hij Norman Mailer te lijf met een hamer: Rip Torn liet een stevige indruk na, als method- én satirisch acteur.

Hoewel zijn roepnaam een duffe salonheld à la Buck Danny doet vermoeden, erfde hij die van zijn vader. Als zoon van een landbouweconoom vond Elmore Rual ‘Rip’ Torn Jr. vlot zijn weg naar de University of Texas in Austin, hoofdstad van zijn thuisstaat. Hij volgde er eerst landbouwkunde, maar schakelde over op een acteeropleiding bij de Britse Shakespearepromotor B. Iden Payne. Enkele jaren na zijn afstuderen keerde hij terug naar de universiteit om er de rol van Macbeth te spelen. Uit zijn herinnering daaraan decennia later spreekt de invloed van de acteerschool die zijn artistieke loopbaan zou kleuren, de beroemde Actors Studio in New York. “Ik wilde weten hoe iemand als Macbeth, een echte psychopathische moordenaar, zich gedraagt en dus ging ik naar het Austin State Hospital. (…) De bewaker nam me mee naar de meest gewelddadige misdadigers en vroeg me of dit de groep was die ik wilde bezoeken. Ik bevestigde en stapte naar binnen. De bewaker sloot de deur achter mij en zei dat hij een uur later zou terugkomen. Ik zette me neer met mijn rug naar een groot raam, zodat niemand me kon besluipen. De gevangenen keken me allemaal aan en uiteindelijk vroeg er eentje: ‘Waarvoor zit je hier?’ Ik antwoordde: ‘Voor persoonsverwarring.’ Hij keerde terug naar de anderen, praatte met hen en zei dan tegen mij: ‘Je hoeft je geen zorgen te maken. We zullen je goed verzorgen, want we weten wie je bent, Bogie.’ Ze dachten dat ik Humphrey Bogart was.”

Deze immersieve acteursaanpak is tekenend voor Lee Strasbergs Actors Studio, waar de getalenteerde Torn in de voetsporen trad van methodlegendes als James Dean en Marlon Brando. Al zou hij zelf nooit uitgroeien tot de sterrenstatus van Dean, Brando of … Bogie. Aan de Actors Studio ontmoette hij zijn tweede echtgenote Geraldine Page en hij introduceerde er zijn achternicht Sissy Spacek.

Coming Apart

Torn begon in de New Yorkse theaterscene als een doublure voor Actors Studiocollega Ben Gazzara in Elia Kazans Cat on a Hot Tin Roof (1955). In een andere Kazanregie van Tennessee Williams, Sweet Bird of Youth (1959), nam hij in de loop van de productie de hoofdrol van Paul Newman over. Het leverde hem de eerste erkenning op. Aan de alom aanwezige Kazan had Torn ook zijn eerste filmrol in Baby Doll (1956) te danken. Al zou Torn later zijn managementcontract met Kazan verbreken met de stelling: “I can no longer live suspended by the web of your whim.”

Method in de praktijk

In de jaren 50 en 60 werkte Torn zich op als een prominent figuur in de kringen van de Actors Studio. Hij ging er deel uitmaken van de raad van bestuur en was bijvoorbeeld een voorstander van James Baldwins theaterwerk. Met Baldwin en anderen roerde hij ook de trom van het politiek activisme, wat hem naar eigen zeggen later, in de Nixonjaren werk zou kosten. Al zorgde voor de buitenwereld vooral zijn licht ontvlambare karakter ervoor dat hij naast rollen greep. Het meest bekende voorbeeld daarvan is zijn decennia aanslepende ruzie met Dennis Hopper, tot in de rechtszaal toe, over de New Hollywoodklassieker Easy Rider (1969). Hopper beweerde dat Torn de rol kwijtspeelde die uiteindelijk Jack Nicholson zou spelen omdat Torn tijdens een etentje Hopper met een mes zou hebben aangevallen. Een rechtszaak in de jaren 90 veroordeelde Hopper wegens laster, maar het (vermeende?) incident kleefde al jarenlang aan Torn.

Daarbij werd hij niet geholpen door een ander voorval in diezelfde rusteloze New Hollywoodjaren. Bij de opnames van Maidstone (1970), geschreven en geregisseerd door Norman Mailer, vriend van Torn en niet minder een mannetjesputter in het diepst van zijn gedachten, viel Torn tijdens een geïmproviseerde vechtscène zijn tegenspeler Mailer aan met een hamer. Het reële gevecht belandde in de uiteindelijke film en zou Maidstone bijna redden van de vergetelheid. Bijna, want hoewel Torn Maidstone bleef verdedigen, viel deze doorlichting van de tegencultuur – net als de rest van Mailers filmcarrière – in het niet bij de impact van sixtiesicoon Easy Rider.

Hardzacht

Het op film vastgelegde treffen met Mailer is wel een manifestatie van de masculiene reputatie van Torn. In het metafilmische Coming Apart (Milton Moses Ginsberg, 1969) speelde hij een psychiater die zijn seksuele relaties met verschillende vrouwen én zijn eigen geestelijke instorting op film vastlegt. De melange van giftige mannelijkheid en aantrekkelijke kwetsbaarheid zette Sofia Coppola aan om Torn te casten als Louis XV in haar Marie Antoinette (2006): “Louis XV was erg mannelijk, had maîtresses en hield van eten, wijn en vrouwen. Ik zocht dus naar iemand die zeer hetero en zeer mannelijk was. Ik vroeg hem die rol te spelen als een leeuw, maar met een zekere zachtheid.”

Men in Black

De ernst en paranoia die aan hem kleefden, verhinderden Torn niet om vooral later in zijn carrière komische rollen te spelen. Zo dook hij op in Summer Rental (1984), Men in Black (1997), Freddy Got Fingered (2001) en Dodgeball: A True Underdog Story (2004). Zijn meest geprezen rol was die van talkshowproducent Artie in de satirische sitcom The Larry Sanders Show (1992-1998). Nog voor zijn doorbraakrol als Judas in King of Kings (1961) van Nicholas Ray had Torn al vlot geswitcht tussen theater en televisie. En dat bleef hij zijn hele loopbaan volhouden, met als een van zijn laatste wapenfeiten enkele seizoenen van de serie 30 Rock (2007-2009).

Hoewel de vete met Hopper en het gevecht met Mailer zijn carrière dreigen te overschaduwen, betekenden die allerminst het einde, ook niet wat film betreft. In de jaren 70 speelde hij onder meer Henry Miller in Tropic of Cancer (1970), een countryzanger in Payday (1972), de vertrouweling van Bowies buitenaardse man in The Man Who Fell to Earth (1976) en een FBI-agent in The Private Files of J. Edgar Hoover (1977). Vanaf de jaren 80 tekent Torn naast kleinschalige drama’s als Cross Creek (1983) ook voor meer luchtige en commerciële producties: The Beastmaster (1982), Defending Your Life (1991), RoboCop 3 (1993) … Al had hij dus eerder al in de Bijbelblockbuster King of Kings gespeeld. Van Actors Studiotalent over karakteracteur tot soms grofgebekte satiricus: Rip Torn was een grote persona die zijn meest zichtbare indruk naliet op het kleine scherm. † 9 juli

Beeld boven: setfoto Tropic of Cancer

Geschreven door BJORN GABRIELS

Adieu Rip Torn (1931-2019)

Media: 

onomatopee