Adieu Robby Müller (1940-2018)

‘Meester van het licht’ was de titel van de retrospectieve over cinematograaf Robby Müller (Willemstad Curaçao, 1940 – Amsterdam, 2018) in het Amsterdamse filmmuseum EYE in 2016. Die plaatste hem meteen in de lijn van Rembrandt en Vermeer. Met dit verschil: bij Müller waren de camera het penseel en de pellicule het doek.

Niemand kon de weerschijn van neonlicht op het glanzende gelaat, de glimmende straatstenen of het natte asfalt beter vatten dan Robby Müller. Dat bewees hij in Wim Wenders’ hallucinante Der amerikanischer Freund (1977), de beste Patricia Highsmith-verfilming ooit. Müller liet zich inspireren door de desolate sfeer en de psychotische spanning uit de schilderkunst van Edward Hopper. Met dromerig atmosferisch licht riep hij de onbestemde dreiging op in het leven van een gemanipuleerde, terminaal zieke lijstenmaker (vertolkt door Bruno Ganz). Müller pigmenteerde de thriller in wazig blauw met het plots opduikende felle rood van Ganz’ Volkswagen Kever als contrapunt. Met zo’n felrode toets kon de kunstige cinematograaf de gevoelswereld van de hele film openbreken. Dat deed hij ook in Paris Texas (Wim Wenders, 1984), met het door de zon gebleekte aardbeienrode petje van Harry Dean Stantons personage, maar vooral in de briljantrode trui van Nastassja Kinski. In de intussen iconische peepshowscène liet hij Kinski in de wazige weerspiegeling van de glazen tussenwand de tragiek van haar liefdesleven herkennen.

In zijn oeuvre zocht Müller graag naar de eigen sfeerkleur van een regio. Nu eens de reflectie van de verzengende hitte van de woestijn in Paris Texas, dan weer het volle Californische licht in William Friedkins To Live and Die in L.A. (1985) of het grofkorrelige en fletse noordenlicht uit Lars von Triers Breaking the Waves (1996) en het door het zonlicht verbleekte Cubaanse coloriet met de afgebladderde gevelkleuren uit Buena Vista Social Club (Wim Wenders, 1999).

Was het omdat hij van in zijn jeugd zo lang en zo veel rondgereisd had, dat Müller hield van lange, langzaam bewegende shots en van personages die zich eindeloos te voet (Paris Texas), per vrachtwagen (Im Lauf der Zeit, 1976), per trein (Der amerikanischer Freund) of per kano (Jim Jarmusch’ Down by Law uit 1986 en Dead Man uit 1995) door het landschap verplaatsten? Als Shell-medewerker verhuisde Müllers vader met zijn gezin van Curaçao naar Indonesië en uiteindelijk naar Nederland, waar Robby midden jaren 60 naar de filmschool ging. Zijn filmdebuut maakte hij evenwel in Duitsland. De Neue Kino sloot zo veel beter aan bij zijn gevoel voor tegencultuur dan de films van zijn Nederlandse studiegenoten Nikolai van der Heyde en Frans Weisz (met wie hij samenwerkte voor Hoogste tijd uit 1995). Eerst ging hij in zee met Hans W. Geissendörfer (Jonathan, 1969; Die Wildente, 1976), daarna met Wim Wenders en toneelauteur Peter Handke (Die linkshandige Frau, 1976).

De roadtrilogie Alice in der Städten, Falsche Bewegung en Im Lauf der Zeit die hij in de periode 1974-76 met Wenders draaide, paste volledig bij zijn rondzwervende persoonlijkheid. Op het ritme van het wisselende landschap dacht Müller na over verbondenheid, kameraadschap en zin van het leven. Opgenomen langs de toenmalige grens met Oost-Duitsland gaf hij in Im Lauf der Zeit de gevoelsleegte van het snel veramerikaniserende naoorlogse Duitsland weer in natuurlijke, schaduwrijke zwart-witbeelden. Al was het soms lang wachten op de juiste wolk om het licht te temperen. In de zwart-witfotografie excelleerde hij later in zijn drieluik met Jim Jarmusch (Down by Law, Dead Man en Coffee and Cigarettes uit 2003), waarin hij onderzocht hoe elke kleine beweging in de ruimte de lichtinval beïnvloedt. “Als geen ander, was je in staat om stemmingen te vatten en met je beelden situaties te beschrijven die meer over de karakters suggereerden dan lange dialogen of dramatische structuren”, bekende Wenders in zijn afscheid van de cinematograaf, met wie hij zijn grootste artistieke successen draaide. In hun mooiste films samen waren Wenders en Müller verbonden door een interculturele beeldgevoeligheid over de relatie tussen Europa en de VS. Samen maakten ze van Der amerikanischer Freund de meest Amerikaanse Europese film en van Paris Texas de meest Europese Amerikaanse film uit hun oeuvre. † 3 juli

Geschreven door DIRK MICHIELS

Adieu Robby Müller (1940-2018)

Media: 

onomatopee