Adieu Valentina Cortese (1923-2019)

De Milanese Valentina Cortese was een actrice die de rol van Cruella De Vil (in de Dalmatiërsfilms) had kunnen afsnoepen van Glenn Close, of die van Malafide (in ‘Maleficent’) van Angelina Jolie. Want ook na haar hoogdagen in de jaren 40 en 50 paarde ze de ambiguïteit van verleidelijke schoonheid aan het doortastende karakter van al dan niet bedrieglijke personages. In die zin vertoonde ze gelijkenissen met andere Italiaanse diva’s uit die jaren als Anna Magnani en Alida Valli.

In haar publieke verschijningen droeg Cortese altijd een hoofddoek. Dat deed ze ook als Sévérine in François Truffauts La nuit américaine (1973), een bijrol die haar een Oscarnominatie opleverde. De foulard was minder koketterie dan wel een verwijzing naar haar afkomst, als een onwettig kind dat werd geplaatst en opgevoed in een boerengezin. Het acteren zat haar echter in het bloed. Ze oefende zowel in de hooischuur van haar thuis als in de zustersschool van haar kinderjaren. In 1941, op haar zeventiende, verscheen ze voor het eerst op het witte scherm in een kleine rol. Maar in die oorlogsjaren klom ze snel op in de aftitelingen: na vijf uiteenlopende films – zowel hedendaagse als historische drama’s en de western (!) Una signora dell’Ovest van Carl Koch uit 1942 – had ze al een belangrijke bijrol in de historische klassieker La cena delle beffe (Alessandro Blasetti, 1942). In datzelfde jaar kreeg ze haar eerste hoofdrol in de sentimentele ‘telefoni bianchi’-komedie Soltanto un bacio (Giorgio Simonelli).

De volgende vijftien jaar was ze niet meer weg te branden uit Italiaanse producties, als absolute hoofdrolspeler zoals in I miserabili (Riccardo Freda, 1948), naar Victor Hugo’s bekende roman, of die andere Italiaanse klassieker L’ebreo errante (Goffredo Alessandrini, 1948), of in gedeelde primadonnarollen zoals in Le amiche (Michelangelo Antonioni, 1955). Haar naam is verbonden aan de film die wordt beschouwd als de eerste Italiaanse moderne policier, La ragazza che sapeva troppo (Mario Bava, 1963), en haar kwaliteiten als femme fatale kwamen tot uiting in La donna del lago (Luigi Bazzoni en Franco Rossellini, 1965).

Valentina Cortese, met sigaret in de hand, in Le amiche

Haar internationale carrière begon met een hoofdrol in het Engelse romantische drama The Glass Mountain (Henry Cass en Edoardo Anton, 1949). In haar volgende buitenlandse vertolkingen werd ze een gewaardeerde bijrolactrice in uiteenlopende genres, zoals in de satire op Hollywood The Barefoot Contessa (Joseph L. Mankiewicz, 1954) of de sandalenfilm Barabbas (Richard Fleischer, 1961). Tijdens de opnamen van de mysterythriller The House on Telegraph Hill (Robert Wise, 1951) ontmoette ze Richard Basehart, later acteur Fellini’s La strada (1954). Ze trouwden en kregen samen een zoon, de in 2015 overleden acteur Jackie Basehart. Tot het internationale palmares van Cortese behoren ook de Engelse verzetsfilm The Secret People (Thorold Dickinson, 1952), de intrige The Visit (Bernhard Wicki, 1964), de Franse collaboratiefilm Soleil noir (Denys de La Patellière, 1966), het romantische drama Erste Liebe (Maximilian Schell, 1970) en de Franse satire Le bateau sur l’herbe (Gérard Brach, 1971).

Ook al daalde haar impact op het grote scherm, in Italië had Cortese ondertussen aan belang gewonnen op het kleine scherm met vertolkingen in Italiaanse RAI-series als Jesus of Nazareth (1977) van haar ook onlangs overleden jaargenoot Franco Zeffirelli. Onder Zeffirelli’s regie speelde ze bijrollen in de bioscoopfilms Fratello sole, sorella luna (1972), Il giovane Toscanini (1977), Storia di una capanera (1993). Die artistieke connectie was het gevolg van de sterke band met het Italiaanse theater die Cortese onderhield sinds 1944 tot in 2009. Met haar podiumvertolkingen in klassiekers van Chekov, Pirandello, Shakespeare, Goldoni … verwierf ze in Italië een even grote faam als voor haar filmwerk. Toch bleef ze ook voor het grote scherm gevraagd worden, onder andere voor Fellini’s Giulietta degli spiriti (1965), Joseph Loseys The assassination of Trotsky (1972), Terry Gilliams The adventures of Baron Munchausen (1988). Haar laatste publieke verschijning was in een tv-programma op RAI in 2012 waarin ze haar biografie Quanti sono i domani passati kwam voorstellen.

Een eerbetoon aan haar lange carrière werd in 2018 de film met de welsprekende titel Diva! (Francesco Patierno), waarin verschillende Italiaanse actrices elementen evoceren uit Cortese’s leven, zoals die waren neergeschreven in haar biografie. De laatste publieke hulde vond plaats in de tot rouwkamer omgevormde Milanese culttoneelzaal Il Piccolo, gesticht door de legende van het Italiaanse theater Giorgio Strehler, met wie ‘la Valentina’ gedurende meer dan een decennium haar leven deelde. † 10 juli

Beeld: L’ebreo errante

Geschreven door MARCEL MEEUS

Adieu Valentina Cortese (1923-2019)

Media: