American Animals

Filmmaker Bart Layton balanceerde al op de scheidingslijn tussen fictie en realiteit met de 'documentaire' 'The Imposter' en herhaalt dit met de 'heistfilm' AMERICAN ANIMALS. Daarin belicht hij een verdwijningszaak en een kunstroof met hetzelfde procedé: een mengeling van interviews en nagespeelde gebeurtenissen. Fascinerend en intrigerend.

De Britse tv-producent en -regisseur Bart Layton (Banged Up Abroad, Paranormal Witness) debuteerde in 2012 met The Imposter, een opgemerkte documentaire over Frédéric Bourdin, een oplichter die zich voordeed als de vermiste jonge Texaan Nicholas Barclay. In AMERICAN ANIMALS richt hij de camera op de vier jonge vrienden Spencer Reinhard, Warren Lipka, Eric Borsuk en Chas Allen. Zij besluiten om een zeldzaam en duur boek van de Universiteit van Transsylvania te stelen: de eerste druk van John James Audubons Birds of America.

In beide films gaat het volgens Layton om "true stories which are, sort of, stranger than fiction". Maar daar waar The Imposter zonder echt script werd gedraaid, volgt AMERICAN ANIMALS haarfijn het door Layton geschreven scenario, waardoor het soms lijkt alsof feiten fictie worden. Toch was het voor de regisseur-scenarist "belangrijk dat de kijker weet dat het gebeuren echt en waar is. Want kijkers identificeren zich met echte mensen, investeren emotioneel in een film wanneer ze een band voelen met echte mensen. Wanneer ze niet kunnen ontsnappen naar een filmwereld. De personages zitten in dezelfde realiteit als de kijker, de gevolgen van het gebeuren zijn reëel, en dat creëert empathie".

One day you’ll be dead.” De toon van AMERICAN ANIMALS is somber, melancholisch en absurd. Op lichtjes surrealistische wijze tracht Layton net zoals bij The Imposter duidelijk te maken dat feit en fictie, waarheid en leugen, verstrengelen in onze levens. In de levens die we ons verbeelden en de levens die we ons herinneren. Waardoor we de verhalen/leugens die we onszelf vertellen snel voor waar aannemen.

Layton omkadert nagespeelde scènes (episodes) met 'na de feiten'-interviews van de echte betrokkenen. We volgen zo het waargebeurde relaas van vier Amerikaanse studenten die in 2003 het plan opvatten om waardevolle eerste drukken te stelen uit een zwak beveiligde universitaire bibliotheek. Voornamelijk omwille van de kick.

In de interviews richten de vier zich rechtstreeks tot de camera (de kijker) en daarbij stellen ze constant het getoonde in vraag. Ze zaaien twijfel door vraagtekens te plaatsen bij de versies van hun kompanen. Is er echt gesproken met opkopers in Amsterdam? Hoe zag een contactpersoon er echt uit? Ofwel duiken ze letterlijk op in scènes om “ik weet het niet” te antwoorden op de vraag van personages/acteurs of het echt zo gelopen is. Terwijl hun getuigenissen vaak tegenspreken wat net te zien was.

De vier boekrovers voeren voor ze hun slag slaan research uit die duidelijk door heist-films geïnspireerd is. Ze citeren films (Oceans 11, The Killing, Du rififi chez les hommes) en gebruiken roepnamen ontleend aan Quentin Tarantino's Reservoir Dogs (van Mr. Blue tot Mr. Pink). Een van de vier wordt na zijn gevangenisstraf zelfs filmstudent. Wat Layton doet is meer dan citeren, hij geeft aan hoe films en Hollywood het viertal de illusie gaven dat ze ‘in het echt’ een opwindend leven konden leiden. Wanneer een van de vier terugdeinst en de waanzin van hun plan lijkt te beseffen, zegt een ander: “Wil je niet weten wat er zal gebeuren in het echt?”

Layton maakt duidelijk dat geld niet meteen een motivatie is voor deze all-American boys. Ze worstelen eerder met verveling en vervreemding. En zij niet alleen. Niet toevallig zien we jongeren winkelwagentjes in brand steken en doelloos rondhangen. Dat lege bestaan staat in fel contrast met een opvoeding die de jongeren inpeperde dat ze 'speciaal' zijn. “You're taught your entire life that what you do matters and that you're special,” zegt Warren Lipka, “and that there are things you can point towards that would show that you're special, that show you're different, when, in all reality, those things... don't matter. And you're not special.

De ontnuchtering volgt uiteraard en wanneer het begint te dagen dat hun eigen stommiteiten hen de das hebben omgedaan, wachten ze aangeslagen op hun arrestatie. Dit tegelijk angstig en hoopvol (eigenlijk willen ze het achter de rug hebben) uitkijken naar een unhappy end wordt sterk overgebracht in AMERICAN ANIMALS. Het viertal is duidelijk een groep 'lost boys' die worstelen met vragen over identiteit en mannelijkheid.

“Ze willen niet enkel een interessant leven leiden, maar herinnerd worden”, benadrukt Bart Layton. Ze doen zelfvernietigende dingen om zichzelf uit te dagen, zichzelf te vinden. Maar ze aarzelden tussen het verlangen naar avontuur en het besef dat door te ver te gaan ze ook schade zouden aanrichten.” Aan zichzelf en hun familie, maar ook aan een slachtoffer als Betty Jean Gooch. De gegijzelde en mishandelde bibliothecaresse komt aan het woord om met verve te onderstrepen dat andere mensen beschadigen de stap te ver is. Dat morele besef lijkt niet tot het viertal door te dringen, dat na zeven jaar gevangenis nog altijd van roem droomt, maar AMERICAN ANIMALS wijst wel op de impact van het verwarren van fictie en realiteit.

FILM: *** / geen extra's

Themastukken en meer besprekingen van films op dvd, VoD en blu-ray vind je in de rubriek 'Huisbios' in het tijdschrift Filmmagie.

Geschreven door IVO DE KOCK

American Animals

Regisseur: 
Scenario: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
The Searchers

Media: 

onomatopee