ANIMA

ANIMA is meer dan de som van zijn delen. Grote namen uit dans, muziek, film en beeldende kunst doen hun ding en komen tot een uitgebalanceerde kortfilm. Kortfilm, niet videoclip, want ondanks geschreven op de soundtrack van Thom Yorkes nieuwe album, wordt je aandacht niet naar zijn muziek toegezogen.

Filmmaker Paul Thomas Anderson en muziekmaker Thom Yorke doen wel vaker aan kruisbestuiving. Anderson regisseerde een tiental muziekvideo’s en Yorke schreef sinds 2008 regelmatig muziek voor documentaires en kortfilms, om vorig jaar zijn eerste soundtrack voor een langspeelfilm te componeren, Suspiria. Vanwege hun beide intense samenwerkingen met de virtuoze muzikant Jonny Greenwood stond het in de sterren geschreven dat de twee ooit een duo zouden vormen. In 2016 maakte Anderson de clip van Radioheads ‘Daydreaming’. Thom Yorke is daarin de zoekende mens. Je kan zelf invullen naar wat hij op zoek is: dat is voor iedereen anders. Deur na deur opent hij en sluit hij zonder enige aarzeling. Hij doorkruist bossen en vlaktes. Niemand kijkt op om hem te begroeten. ‘Daydreaming’ is existentieel: leven is zoeken.

Het gezamenlijke werk van de cineast en muzikant is vooral gekleurd door Yorke; Andersons eigen films (Magnolia, Phantom Thread) zijn veel meer personage- en verhaalgestuurd. ANIMA is opnieuw van een existentiële orde. Het is een observatie van de dagelijkse sleur en het ontwaken daaruit. Door de knikkebollende reizigers in grijze kleren in het vale licht van een voortrazende metro, is meteen duidelijk dat we ons in een dystopie bevinden, waarvan de bewoners hun ziel verloren zijn. Door de volle metro kunnen we uitgaan van het spitsuur na de werkdag; de personages zijn vermoedelijk slaven van hun job. De dansers worden voortgestuwd door de trommel van de tijd met hun schokkende, ritmische bewegingen. De Belgisch-Franse choreograaf Damien Jalet, wiens werk van bijzonder groot belang was voor dansfilm Suspiria, heeft ook hier sterke choreografieën geleverd, die tegelijk mooi en betekenisvol zijn. Het is alsof zijn dansers een hartslag uitbeelden. Existentiëler dan dat kan het haast niet worden.

Oogcontact is er geenszins, tot een betekenisvolle blik het verhaal in gang zet. Yorke en actrice Dajana Roncione, eveneens zijn vriendin buiten de film, kijken elkaar kort in de ogen. Yorke ontwaakt daardoor uit een spreekwoordelijke diepe slaap. De vrouw met wie hij het ogenblik deelt, geeft zijn bestaan weer zin: ze laat een koffertje achter dat Yorke haar wil terugbezorgen. Zoals bij de Brusselse film Étangs noir is het koffertje of zijn inhoud van geen enkele tel, wel de daad van het terugbezorgen. Yorke wordt daarbij gedwarsboomd door de figurerende dansers, die hun bandwerk van bewegingen voortzetten. Wanneer hij zijn hele lichaam in de strijd gooit om bij de vrouw te komen, wordt hij meegezogen in een andere wereld. Het is visual musician Tarik Barri, een Nederlands beeldend kunstenaar met wie Yorke ook toerde, die van deze andere realiteit een waar kunstwerk heeft gemaakt. Zijn projecties schitteren en bewegen langs de grenzen van de ruimte, die vooral uit (al dan niet rechtlopende) wanden lijkt te bestaan. Lijkt, want door het lichtspel krijg je er geen vat op. In een vitaal moment van zijn zoektocht, ondertussen een strijd geworden, moet Yorke eerst klimmen, dan afdalen langs een steile muur waarachter hij de koffer ziet liggen. Een tandwielachtige rij van dansers beweegt in een strakke choreografie op en neer en belet hem verder te gaan. Hier zien we hoe goed de combinatie van dans, licht, muziek en camerabewegingen werkt. Het effect is duizelingwekkend. Je kan de scène interpreteren als een verbeelding van de moed en het doorzettingsvermogen die het vergt om tegen ‘de stroom’ in te gaan, of van hoe het voelt om te vechten tegen angst. Yorke zelf haalt angst aan als het hoofdthema van zijn nieuwe album, dat ook Anima heet en waarop de kortfilm een aanvulling is.

ANIMA is als muziekstuk elektronisch en ritmisch, met computergeluiden die samen met de dansers de connotatie van robots oproepen. De sfeer die Thom Yorke creëert, schippert tussen paniek en berusting, tussen waanzin en apathie. Er is hoop en veel romantiek, maar vrolijk wordt het nooit. Een rechtstreeks verband tussen songtekst en beeld is er amper, maar ze passeren elkaar soms wel rakelings. Bij de terugkomende tekst “But I'm not running/Enough of broken glass” begint Yorke bijvoorbeeld te lopen. Paul Thomas Anderson is de man om dit allemaal tegelijkertijd duidelijk én creatief in beeld te vangen. Hij regisseert Yorke als een personage met een aandoenlijke eerlijkheid, wat een slapstickachtig effect heeft. Wanneer hij hindernissen ziet, fronst hij zwaar. Wanneer hij het verloren voorwerp terugziet, is hij blij als een kind. Een beetje zoals wij, met deze samenwerking.

Meer huisbios op deze pagina en in print

Geschreven door CHARLOTTE TIMMERMANS

ANIMA

Muziek: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Netflix

Media: 

onomatopee